Jak wykorzystać liście rzodkiewki?

0
39

Liście rzodkiewki najlepiej wykorzystać do zrobienia aromatycznego pesto, dodania do wiosennej zupy jarzynowej lub urozmaicenia świeżej sałatki. Zamiast lądować w koszu, ta pikantna w smaku nać świetnie sprawdza się jako pełnoprawny, darmowy składnik kulinarny w duchu zero waste. My w naszej redakcyjnej kuchni przestaliśmy je wyrzucać lata temu. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że to właśnie w zielonych częściach tej rośliny kryje się najwięcej smaku i witamin.

Kiedy przynosisz z targu pęczek nowalijek, zazwyczaj od razu ukręcasz zielone łodygi. To błąd. Odcinasz się w ten sposób od darmowego jedzenia. Zwykła nać rzodkiewki to jadalne chwasty, które w wielu kuchniach świata traktuje się na równi ze szpinakiem czy jarmużem. Ma lekko pieprzowy, musztardowy profil smakowy. Świetnie przełamuje mdłe potrawy. Wymaga tylko dokładnego umycia z piasku. To wszystko.

Czy liście rzodkiewki są jadalne i zdrowe?

Tak, są w pełni jadalne i często zdrowsze od samego czerwonego korzenia. Zawierają potężne dawki witaminy C, żelaza oraz wapnia. Gdy widzę, jak ludzie odcinają te zielone łodygi i wywalają je do zmieszanych odpadów, to trafia mnie szlag. Marnujemy w ten sposób surowiec, który mógłby podbić wartość odżywczą każdego posiłku. Badania nad glukozynolanami w liściach rzodkiewki wykazują jasno, że te związki siarkowe działają antyoksydacyjnie. A my to wyrzucamy na kompost.

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to w sklepach zawsze jest takie zwiędnięte? Sam się nad tym borykałem wczoraj przy półce w markecie na warszawskim Mokotowie. Sklepy trzymają rzodkiewki w ciepłym świetle. Nać traci wodę w kilka godzin. Dlatego kupujcie te z targu, prosto od rolnika. Wtedy liście są jędrne, chrupiące i pełne chlorofilu. Zdecydowana większość witamin ucieka z nich w momencie, gdy zaczynają żółknąć. Kupujesz zielone. Zjadasz zielone.

Zbudujmy sobie szybki obraz tego, co dokładnie tracisz, pozbywając się naci. Przygotowaliśmy zestawienie wartości odżywczych na bazie powszechnie dostępnych tabel kalorycznych.

Składnik odżywczy Czerwony korzeń rzodkiewki Zielone liście rzodkiewki
Witamina C Umiarkowana ilość Bez mała sześć razy więcej
Żelazo Śladowe ilości Wysokie stężenie (podobne do szpinaku)
Wapń Niska zawartość Bardzo wysoka przyswajalność
Kwas foliowy Minimum Główne źródło w roślinie

Co zrobić z liści rzodkiewki na szybko?

Najprostszym wyjściem jest obróbka na surowo. My u siebie najczęściej siekamy je drobno i wrzucamy do twarogu. Dają ostrość, której nie uzyskasz samym pieprzem. Możesz je też dorzucić do porannego smoothie. Zmiksuj nać z bananem, jabłkiem i odrobiną soku z cytryny. Owocowa słodycz całkowicie zabije pieprzowy posmak liści, a ty dostaniesz szklankę gęstego, zielonego chlorofilu. Działa to lepiej niż poranna kawa.

Innym genialnym patentem jest zrobienie szybkiej sałatki. Nie traktuj naci jako bazy. Użyj jej jako przyprawy. Wymieszaj garść porwanych liści rzodkiewki z łagodną roszponką lub sałatą masłową. Dodaj pomidorki, polej oliwą. Gotowe. Czasami najprostsze rzeczy wymagają najmniej wysiłku. Nie musisz wymyślać potraw od zera. Po prostu włączaj ten składnik do tego, co i tak jesz na co dzień.

Jak przygotować proste pesto z naci rzodkiewki?

Zrezygnuj z drogiej bazylii i orzeszków piniowych. Pesto z liści rzodkiewki to tania, ostra i genialna w smaku alternatywa. Wymaga dosłownie pięciu minut pracy z blenderem. Kiedyś na wdrożeniu nowego menu w małej gastronomii mieliśmy problem z kosztami food costu przy makaronach. Zmieniliśmy te zasady na robocie. Zamiast bazylii wjechała nać z rzodkiewek, które i tak kupowaliśmy do sałatek. Klienci byli zachwyceni ostrym, czosnkowym finiszem.

  • Bierzesz dwa duże pęczki naci rzodkiewki. Musisz je umyć w lodowatej wodzie, żeby odzyskały chrupkość i pozbyły się piasku, który zgrzyta w zębach i potrafi zepsuć całe danie, następnie suszysz je w wirówce do sałaty lub wycierasz w ręcznik papierowy, odkrawając najgrubsze i najbardziej włókniste łodygi na samym dole.
  • Zrzucasz liście do blendera.
  • Dodajesz dwa ząbki czosnku i garść słonecznika.
  • Zalewasz oliwą. Blendujesz.

Proporcje ustawiasz pod siebie. Jeśli masa jest za gęsta, dolewasz więcej oliwy. Jeśli za mało słona, sypiesz twardy ser dojrzewający. Parmezan, grana padano, bursztyn. Cokolwiek masz w lodówce. Takie pesto pakujesz do słoika, zalewasz wierzch milimetrową warstwą oleju i trzymasz w chłodziarce nawet przez dwa tygodnie. Używaj go do makaronu, smarowania kanapek albo jako dipu do pieczonych ziemniaków.

Do jakich potraw na ciepło pasuje nać rzodkiewki?

Obróbka termiczna całkowicie zmienia charakter tego warzywa. Liście rzodkiewki pod wpływem ciepła tracą swoją musztardową ostrość i stają się łagodne, przypominając w smaku młody szpinak lub botwinkę. Z tego powodu świetnie sprawdzają się na patelni. Rozgrzej masło klarowane, wrzuć posiekany czosnek, a po chwili dorzuć umytą nać. Smaż dosłownie przez minutę, aż zwiędnie. Zdejmij z ognia. Skrop sokiem z cytryny. To genialny dodatek do jajecznicy lub sadzonych jajek na śniadanie.

Azjaci od wieków używają liści rzodkiewki w daniach typu stir-fry. Wrzuć je pod sam koniec smażenia makaronu ryżowego z sosem sojowym i olejem sezamowym. Zachowają piękny, intensywnie zielony kolor i lekko chrupiącą strukturę. Pamiętaj by nie trzymać ich na ogniu za długo. Rozgotowana nać zamienia się w szarą, nieapetyczną papkę. Liczy się krótki, gwałtowny kontakt z wysoką temperaturą.

Czy można ugotować zupę z liści rzodkiewki?

Oczywiście. Zupa z naci rzodkiewki to polski klasyk zapomniany na rzecz wymyślnych kremów. Robi się ją identycznie jak tradycyjną botwinkę. Gotujesz bulion warzywny, dorzucasz młode ziemniaki w kostkę. Gdy są miękkie, wrzucasz posiekaną nać rzodkiewki razem z samymi rzodkiewkami pokrojonymi w plasterki. Zostawiasz to na wolnym ogniu przez pięć minut. Zabielasz słodką śmietaną i sypiesz obficie koperkiem.

Możesz też pójść w kierunku zupy krem. Zeszklij cebulę i czosnek, dodaj dwa pokrojone ziemniaki i zalej bulionem. Kiedy ziemniaki zmiękną, wrzuć ogromną ilość naci. Zblenduj wszystko na gładką masę. Zupa wyjdzie wściekle zielona. Zaserwuj ją z grzankami natartymi czosnkiem i łyżką gęstego jogurtu naturalnego. Koszt przygotowania takiego garnka wynosi grosze, a smak bije na głowę drogie zupy z modnych restauracji.

Jak prawidłowo przechowywać liście rzodkiewki w lodówce?

Problem z nacią polega na tym, że więdnie w oczach. Jeśli kupisz rzodkiewki i po prostu rzucisz je na półkę w lodówce, następnego dnia liście będą wiotkie, żółte i obślizgłe. Wynika to z faktu, że korzeń nieustannie ciągnie wodę z liści. Musisz ten proces brutalnie przerwać. Od razu po przyjściu do domu ukręć nać. Oddziel korzenie od części zielonych. To podstawa.

Same liście umyj w zimnej wodzie. Nie susz ich dokładnie. Zostaw na nich trochę wilgoci. Następnie zawiń je luźno w lekko wilgotny ręcznik papierowy i włóż do plastikowego pojemnika z pokrywką lub woreczka strunowego. Schowaj do szuflady na warzywa w lodówce. W ten sposób stworzysz im mikroklimat zapobiegający wysychaniu. Wytrzymają w idealnym stanie przez trzy do czterech dni. Zresztą sami testowaliśmy ten patent wielokrotnie. Działa bez pudła.

Jeżeli wiesz, że nie zjesz ich w ciągu kilku dni, po prostu je zamroź. Blanszowanie to najlepsza droga. Wrzuć liście na trzydzieści sekund do wrzątku, a potem natychmiast przełóż do miski z wodą i lodem. Odsącz, uformuj w małe kulki i wrzuć do zamrażarki. Zimą wyciągniesz taką zieloną kulkę i wrzucisz prosto do gotującej się zupy. Stracą chrupkość, ale zachowają kolor i wartości odżywcze.

Dlaczego wyrzucanie naci to marnowanie jedzenia?

Polska tonie w statystykach dotyczących marnowania żywności. Wyrzucamy miliony ton jedzenia rocznie. Zdecydowana większość tych odpadów pochodzi z naszych domowych kuchni, a nie z gastronomii czy sklepów. Wyrzucanie naci rzodkiewki, naci marchwi czy liści kalarepy to czyste marnotrawstwo pełnowartościowego produktu. Traktujemy te części jako śmieci tylko z powodu przyzwyczajeń kulturowych. Wystarczy zmiana optyki.

Z rolniczego punktu widzenia, wyprodukowanie pęczka rzodkiewki wymaga wody, nawozów i pracy ludzkich rąk. Płacisz za całą roślinę. Kiedy odkrawasz połowę i wyrzucasz do kosza, dosłownie wyrzucasz swoje pieniądze. Jak stwierdził niedawno technolog żywności pracujący z nami przy audycie jednej z kuchni: Odcinanie naci rzodkiewki odcina nas od głównych zasobów kwasu foliowego tej rośliny. I miał całkowitą rację. Nie stać nas na wyrzucanie darmowego zdrowia.

Jakie właściwości zdrowotne kryją się w zielonych częściach rzodkiewki?

Poza wspomnianą witaminą C, nać to kopalnia minerałów. Zawiera dużo potasu, który reguluje ciśnienie krwi i pracę mięśni. Znajdziesz w niej również magnez. To, co czyni liście rzodkiewki wyjątkowymi, to wysoka zawartość glukozynolanów. Te specyficzne związki siarkowe odpowiadają za ostry zapach i smak roślin z rodziny kapustowatych. Mają udowodnione naukowo działanie hamujące rozwój niektórych komórek nowotworowych w układzie pokarmowym.

Dodatkowo chlorofil. Ten zielony barwnik to naturalny środek oczyszczający organizm z toksyn. Wspomaga pracę wątroby i przyspiesza regenerację po ciężkostrawnych posiłkach. Jedzenie surowej naci rzodkiewki do tłustego mięsa na grillu to nie tylko kwestia smaku. To biologiczny bufor, który pomaga twojemu żołądkowi poradzić sobie ze strawieniem ciężkiego białka i tłuszczu. Natura wymyśliła to perfekcyjnie.

Kiedy lepiej zrezygnować z jedzenia liści rzodkiewki?

Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez na najbliższy kwartał, pestycydy to realny problem w rolnictwie konwencjonalnym. Zawsze musisz mieć z tyłu głowy, że liście to pierwsza linia frontu. To na nie spadają opryski chemiczne. Jeśli kupujesz rzodkiewki w foliowym worku z dyskontu, pochodzące z wielkopowierzchniowych upraw szklarniowych, zjedzenie tej naci może dostarczyć ci więcej chemii niż witamin.

Jest na to proste rozwiązanie. Kupuj warzywa z certyfikatem ekologicznym lub od lokalnych rolników, których znasz. Jeśli nie masz takiej możliwości, zastosuj mycie kwasowo-zasadowe. Najpierw płuczesz nać w wodzie z dodatkiem octu. Potem w wodzie z dodatkiem sody oczyszczonej. Na koniec w czystej wodzie. Ten proces zdejmuje z powierzchni liści większość zanieczyszczeń organicznych i syntetycznych pozostałości po nawozach.

Bezwzględnie wyrzucaj liście, które zmieniły kolor na żółty. Żółknięcie oznacza rozpad chlorofilu i gnicie. Takie liście są gorzkie, pozbawione wartości i mogą wywołać rewolucje żołądkowe. Unikaj też naci, na której widać czarne plamki lub biały nalot. To objawy chorób grzybowych rośliny. Takie sztuki lądują prosto w koszu. Nie ma tu miejsca na ratowanie jedzenia na siłę.

Jak wykorzystać liście rzodkiewki poza kuchnią?

Jeśli z jakiegoś powodu nać zwiędła do tego stopnia, że nie nadaje się już do pesto ani do zupy, nadal nie musisz wrzucać jej do kosza na śmieci zmieszane. Liście rzodkiewki to fantastyczny materiał na kompost. Szybko się rozkładają, dostarczając do gleby dużo azotu. Wymieszaj je z suchymi frakcjami, takimi jak zrębki drzewne, tektura czy suche liście z drzew. Zbudujesz w ten sposób idealny nawóz pod własne uprawy balkonowe czy ogrodowe.

W rolnictwie nasiona rzodkiewki często wysiewa się jako tak zwany poplon. Roślina rośnie szybko, produkuje mnóstwo masy zielonej. Rolnicy nie zbierają jej do jedzenia. Przeorują całe pole. Liście rzodkiewki gniją w ziemi, stając się naturalnym zielonym nawozem, który poprawia strukturę gleby i użyźnia ją przed wysianiem głównych plonów w kolejnym sezonie. To stara, sprawdzona metoda, którą możesz zastosować u siebie w donicach na tarasie. Po prostu potnij stare liście i zakop je płytko w ziemi.

Zmieniając swoje podejście do gotowania, zyskujesz podwójnie. Oszczędzasz budżet domowy i wprowadzasz do diety składniki o potężnym zagęszczeniu odżywczym. Następnym razem, gdy staniesz nad koszem z pęczkiem w ręku, zastanów się dwa razy. Zblenduj to, usmaż albo ugotuj. Zobaczysz, że zaczniesz kupować rzodkiewki właśnie dla ich naci. Zrób jutro własne pesto i przetestuj to u siebie na talerzu. Zobaczymy, czy wrócisz do sklepowych słoików.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

  • Czy surowe liście rzodkiewki są jadalne?
    Tak, surowe liście rzodkiewki są w 100% jadalne. Mają lekko pieprzowy smak i idealnie nadają się do sałatek, twarogu, a także do przygotowania domowego pesto. Należy je tylko dokładnie umyć przed spożyciem.
  • Jak usunąć goryczkę i ostrość z naci rzodkiewki?
    Aby pozbyć się ostrego smaku, liście wystarczy poddać krótkiej obróbce termicznej. Sparzenie ich wrzątkiem (blanszowanie) lub krótkie podsmażenie na maśle sprawia, że stają się łagodne w smaku, przypominając szpinak.
  • Czy liście rzodkiewki są zdrowe?
    Są niezwykle zdrowe. Zawierają więcej witaminy C niż sam korzeń rzodkiewki. Dodatkowo dostarczają organizmowi żelazo, wapń, kwas foliowy oraz glukozynolany o działaniu antyoksydacyjnym.
  • Jak przechowywać liście rzodkiewki, by nie zwiędły?
    Po przyniesieniu do domu od razu oderwij liście od korzeni. Umyj je, lekko otrzep z wody, zawiń w wilgotny ręcznik papierowy i włóż do zamykanego pojemnika w lodówce. Wytrzymają świeże przez 3-4 dni.
  • Czy można mrozić liście rzodkiewki?
    Tak, można je zamrozić. Najlepiej wcześniej zblanszować je przez 30 sekund we wrzątku, zahartować w zimnej wodzie, odsączyć i zamrozić w formie małych porcji. Idealnie sprawdzą się później do zup.
  • Kiedy nie należy jeść liści rzodkiewki?
    Należy zrezygnować z ich jedzenia, gdy stają się żółte, zwiędłe, mają czarne plamy lub biały nalot grzybiczy. Trzeba też uważać na liście z upraw mocno pryskanych chemią – warto je umyć w roztworze sody oczyszczonej.

Bibliografia

1. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej – https://ncez.pzh.gov.pl
2. Instytut Żywności i Żywienia – https://izz.waw.pl
3. Główny Urząd Statystyczny – https://stat.gov.pl
4. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – https://www.gov.pl/web/rolnictwo
5. Wydawnictwo Naukowe PWN – https://pwn.pl
6. Polski Instytut Ekonomiczny – https://pie.net.pl