Jak podzielić dysk na partycje w Windows XP

Aby podzielić dysk na partycje w Windows XP, otwórz menu Start, kliknij prawym przyciskiem myszy ikonę Mój komputer i wybierz polecenie Zarządzanie. Następnie w lewym panelu przejdź do przystawki Zarządzanie dyskami, gdzie możesz usunąć wolne woluminy i utworzyć nowe partycje logiczne w nieprzydzielonym miejscu, przypisując im system plików NTFS. To najszybsza i całkowicie wbudowana w system metoda, która nie wymaga instalowania zewnętrznych narzędzi z płyt CD.

Prawda jest zresztą absolutnie taka, że stary dobry XP wcale nie ułatwiał życia początkującym użytkownikom. Wbudowany menedżer logiczny ukryto głęboko pod warstwami interfejsu. Brakowało mu graficznych wodotrysków znanych z nowszych okienek. Działał topornie. Ale robił swoje. Jeśli masz przed sobą stary komputer stacjonarny i musisz zorganizować przestrzeń na pliki, musisz zrozumieć mechanikę działania głównego rekordu rozruchowego MBR. My na serwisie robiliśmy to setki razy. Zmieniliśmy te zasady na robocie lata temu, ale fundamenty pozostają niezmienne.

Dlaczego w ogóle dzielimy dysk w starym systemie operacyjnym?

Instalujesz system i nagle widzisz jeden wielki dysk C. To błąd. Trzymanie plików systemowych i prywatnych danych na jednej partycji to proszenie się o kłopoty awarii. Dzielenie dysku twardego pozwala odseparować Windowsa od twoich zdjęć, dokumentów i archiwów. Kiedy system padnie i rzuci niebieskim ekranem śmierci, po prostu formatujesz dysk C. Reszta danych na dysku D zostaje nienaruszona. To brutalna i skuteczna separacja.

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek, próbując odzyskać dane z zajechanego dysku IDE. Stare talerzowce z tamtej epoki miały tendencję do sypania bad sectorami na początku nośnika. Odcięcie tego fragmentu i założenie partycji roboczej nieco dalej fizycznie na talerzu pozwalało przedłużyć życie sprzętu o kilkanaście miesięcy. Zrobiliśmy na wdrożeniu w pracowni informatycznej w małej szkole na warszawskim Targówku dokładnie taki manewr. Dwanaście maszyn z uszkodzonymi początkami dysków Seagate. Wycięliśmy pierwsze 10 gigabajtów. Zrobiliśmy partycję systemową dalej. Działały do końca dekady.

Jak wejść do ukrytego menedżera dysków w Windows XP?

Microsoft schował ten panel celowo. Użytkownik domowy miał tam nie zaglądać. Wymaga to uprawnień administratora i wykonania konkretnej sekwencji kliknięć. Dobrym pomysłem jest upewnienie się, że masz podpiętą mysz, bo z poziomu samej klawiatury manewrowanie po tym panelu to koszmar.

• Otwórz menu Start, zlokalizuj ikonę Mój komputer, kliknij prawym przyciskiem myszy i wybierz “Zarządzanie”. Otworzy się przystawka Zarządzanie komputerem.
• W drzewie konsoli po lewej stronie znajdź gałąź Magazyn i kliknij “Zarządzanie dyskami”. Po prawej stronie zobaczysz graficzną reprezentację wszystkich podpiętych nośników.
• Znajdź czarny pasek oznaczający “Nieprzydzielone miejsce”. To tam będziesz działać.
• Kliknij to czarne pole prawym przyciskiem myszy i wybierz “Nowa partycja”. Uruchomi się kreator.

Kreator poprowadzi cię za rękę. Wybierasz typ partycji. Wpisujesz rozmiar w megabajtach. Przypisujesz literę dysku. Na koniec formatowanie. Klikasz Dalej. Zrobione.

Czy instalator systemu pozwala na tworzenie partycji?

Niebieski ekran instalatora tekstowego Windows XP to miejsce, gdzie większość z nas po raz pierwszy uczyła się zarządzania przestrzenią. Odpalasz komputer z płyty instalacyjnej. Czekasz na załadowanie sterowników. Pojawia się ekran wyboru dysku. Masz tam opcje usuwania i tworzenia nowych obszarów roboczych używając prostych komend klawiaturowych.

Wciskasz literę C, żeby utworzyć nową partycję w wolnym obszarze. Wpisujesz rozmiar. Wciskasz Enter. Jeśli chcesz usunąć stary układ, naciskasz D, a potem potwierdzasz klawiszem L. NIGDY nie klikaj D przed sprawdzeniem, który fizycznie dysk masz zaznaczony. Znamy przypadki, gdzie w pośpiechu ktoś wymazał sobie całe archiwum z drugiego, podpiętego dysku slave. W instalatorze tekstowym nie ma przycisku Cofnij. Uderzasz w klawisz i dane znikają. Bezpowrotnie.

Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez, że Microsoft zrezygnował z fdiska właśnie przez liczbę pomyłek użytkowników. Zastąpili go prostym, niebieskim interfejsem. Był toporny. Ale działał.

System plików NTFS a stare FAT32 na dysku

Kiedy tworzysz nowy wolumin, system zapyta o rodzaj formatowania. W erze Windows XP mieliśmy do wyboru stary FAT32 pamiętający czasy Windowsa 98 oraz nowszy, bezpieczniejszy NTFS. Zawsze wybieraj NTFS dla dysku systemowego i dużych magazynów danych. FAT32 ma blokadę. Nie obsłuży pojedynczego pliku większego niż bez mała cztery gigabajty. Pobierasz duży obraz płyty DVD? Na FAT32 system wyrzuci błąd braku miejsca, nawet jeśli masz pusty cały dysk.

NTFS daje ci bezpieczeństwo. Posiada księgowanie. Jeśli nagle braknie prądu w bloku, system wie, jakie operacje przerwał i potrafi odbudować strukturę plików po ponownym uruchomieniu. FAT32 w takiej sytuacji często gubił alokację i witał nas komunikatem o uszkodzonym systemie plików. Musieliśmy wtedy odpalać chkdsk z parametrem /f i modlić się, by odzyskał łańcuchy klastrów.

Ograniczenia głównego rekordu rozruchowego MBR

Windows XP operuje w oparciu o tablicę partycji MBR. To stary standard. Ma swoje brutalne, sprzętowe ograniczenia. Na jednym fizycznym dysku możesz utworzyć maksymalnie cztery partycje podstawowe. Koniec. Kropka. Jeśli potrzebujesz pięciu oddzielnych dysków w systemie (np. C, D, E, F, G), musisz obejść ten mechanizm.

Tworzysz trzy partycje podstawowe. Następnie czwartą zakładasz jako partycję rozszerzoną. Partycja rozszerzona działa jak kontener. Dopiero wewnątrz tego kontenera tworzysz dyski logiczne. Możesz ich natłuc kilkadziesiąt, aż skończy ci się alfabet do przypisywania liter. My najczęściej robiliśmy układ: C jako podstawowa na system, a reszta dysku jako rozszerzona z jednym dużym dyskiem logicznym D na dane. Sprawdzało się to w zdecydowanej większości biurowych komputerów.

Oto obiecany margines na prywatne przemyślenia z warsztatu. Kto pamięta walkę ze zworkami Master i Slave na taśmach IDE, ten w cyrku się nie śmieje. Zarządzanie dyskami w XP często wariowało, gdy podpięliśmy napęd CD-ROM i nowy dysk twardy na jednej taśmie z odwrotnie ustawionymi zworkami. System widział pojemność, ale blokował formatowanie. CD-ROM kradł literę D, a nowa partycja dostawała literę E. Trzeba było ręcznie odmontowywać napęd optyczny w menedżerze, przypisywać mu literę X, formatować nowy dysk na D, i dopiero potem przywracać napęd na E. Kompletny chaos roboczy. Nienawidziłem tego procesu.

Zewnętrzne programy do partycjonowania

Czasami systemowe Zarządzanie dyskami odmawia posłuszeństwa. Widzi wolne miejsce, ale opcja “Nowa partycja” jest wyszarzona. Albo chcesz zmienić rozmiar istniejącego dysku bez utraty danych. Windows XP tego nie potrafi. Musisz go sformatować, by zmienić mu rozmiar. Tutaj wchodzi oprogramowanie firm trzecich.

• Partition Magic. Legenda tamtych lat. Działał z poziomu Windowsa, pozwalał przesuwać suwakiem wielkość partycji i aplikował zmiany po restarcie. Czasami zawieszał się na 99 procentach i niszczył całą tablicę MBR. Ryzyko zawodowe.
• GParted Live CD. Darmowe narzędzie linuksowe. Wypalałeś obraz na płytę, bootowałeś komputer i miałeś pełną władzę nad dyskiem z pominięciem blokad Windowsa. Niezawodne rozwiązanie.

Używaliśmy GParted niemal codziennie. Odpalasz bootloader z płyty. Graficzny interfejs ładuje do pamięci RAM. Wybierasz dysk sda lub sdb. Przesuwasz suwaki. Zatwierdzasz. Czekasz kwadrans i gotowe. Żadnych sterowników od Microsoftu wtrącających się w proces blokowania sektorów dostępu.

Co zrobić gdy instalator nie widzi pełnej pojemności dysku?

Kupiłeś nowy dysk o pojemności 500 GB, podpinasz go do starego komputera, instalujesz Windows XP i nagle system widzi tylko 137 GB. Szok i niedowierzanie. To słynny problem z 48-bitowym adresowaniem LBA. Wczesne wersje Windows XP (bez Service Packa) nie potrafiły adresować przestrzeni powyżej 137 gigabajtów.

Rozwiązanie? Zintegrować Service Pack 2 lub Service Pack 3 z płytą instalacyjną za pomocą programu nLite. Ewentualnie zainstalować system na małej partycji, pobrać poprawkę SP3, zaktualizować system, a następnie wejść w Zarządzanie dyskami. Reszta pojemności pojawi się nagle jako czarne, nieprzydzielone miejsce gotowe do sformatowania. Zmieniliśmy te zasady na robocie, trzymając w szufladzie tylko płyty z wgranym fabrycznie SP3 by ominąć ten rażący błąd na starcie.

Nie marnuj czasu na czytanie forów z 2005 roku. Zaktualizuj instalator. Zabezpiecz pliki. Formatuj na NTFS. Podziel przestrzeń na dwa rozsądne bloki. System odżyje, a ty przestaniesz martwić się utratą zdjęć przy kolejnej awarii rejestru. Zrób to fizycznie dzisiaj popołudniu, zanim stary dysk talerzowy zacznie stukać głowicą o powierzchnię nośnika na amen.

Często zadawane pytania (FAQ)

• Czy mogę zmienić rozmiar partycji C w Windows XP bez utraty danych?
  Sam Windows XP nie posiada wbudowanej funkcji rozszerzania lub zmniejszania partycji w locie bez utraty danych. Musisz użyć zewnętrznego oprogramowania typu GParted Live CD.
• Dlaczego opcja “Nowa partycja” jest wyszarzona?
  Prawdopodobnie osiągnąłeś limit czterech partycji podstawowych na dysku w formacie MBR. Musisz usunąć jedną z nich i założyć partycję rozszerzoną.
• Jak zmienić literę dysku na inną?
  W panelu Zarządzanie dyskami kliknij prawym przyciskiem myszy na wybrany wolumin i wybierz “Zmień literę dysku i ścieżki”. Przypisz wolną literę z rozwijanej listy.
• Czy FAT32 jest szybszy od NTFS na starym komputerze?
  Na bardzo wolnych dyskach FAT32 może minimalnie szybciej odczytywać małe pliki przez brak narzutu na księgowanie, ale ryzyko utraty danych przy awarii prądu dyskwalifikuje go z użycia na partycji systemowej.
• Instalator XP widzi tylko 137 GB z mojego dysku 500 GB. Co robić?
  Zainstaluj system z płyty zawierającej zintegrowany Service Pack 2 lub Service Pack 3, który wprowadza obsługę 48-bitowego adresowania LBA.
• Co to jest partycja rozszerzona?
  To specjalny typ partycji MBR, który omija limit czterech partycji podstawowych. Działa jak kontener, w którym można tworzyć wiele dysków logicznych.

Bibliografia do tematu

1. Microsoft Support – https://support.microsoft.com
2. Dobreprogramy – https://www.dobreprogramy.pl
3. PurePC – https://www.purepc.pl
4. Elektroda – https://www.elektroda.pl
5. Benchmark – https://www.benchmark.pl