Jak włączyć ray tracing? – poradnik dla graczy

Ray tracing włączysz w ustawieniach graficznych gry albo panelu sterownika karty graficznej, zwykle w zakładce „Grafika” lub „Wideo”, gdzie wystarczy przestawić suwak przy opcji „Ray Tracing” z „Wyłączone” na „Włączone” lub wybrać konkretny poziom jego intensywności. Warunek jest jeden: potrzebujesz karty graficznej z serii NVIDIA RTX, AMD Radeon RX 6000 lub nowszej, albo Intel Arc, bo starszy sprzęt tej funkcji fizycznie nie obsłuży.

Brzmi prosto, prawda? I w gruncie rzeczy jest prosto, dopóki sterowniki są aktualne, a gra w ogóle oferuje ten tryb. Problem zaczyna się, gdy opcja jest wyszarzona, albo gdy po jej aktywacji liczba klatek na sekundę spada tak mocno, że z przyjemnej rozgrywki robi się pokaz slajdów. W tym poradniku rozkładam cały temat na czynniki pierwsze, krok po kroku, tak jak sam robiłem to na swoim zestawie z RTX 3060, kiedy pierwszy raz odpalałem Cyberpunka z pełnym śledzeniem promieni.

Co to jest ray tracing i dlaczego trzeba go włączać ręcznie?

Ray tracing to metoda renderowania światła, która symuluje zachowanie pojedynczych promieni odbijających się od powierzchni, zamiast korzystać ze sztuczek optycznych znanych z klasycznej rasteryzacji. Efekt? Cienie wyglądają jak cienie, a nie jak plamy sadzy doklejone przez artystę. Odbicia w kałużach faktycznie pokazują to, co powinny pokazywać, a nie przybliżoną, uproszczoną wersję otoczenia.

Dlaczego domyślnie ta funkcja jest wyłączona? Bo kosztuje mnóstwo mocy obliczeniowej, a twórcy gier zakładają, że nie każdy gracz ma kartę zdolną to udźwignąć. Gdyby Rockstar albo CD Projekt Red włączyli ray tracing z automatu wszystkim, połowa graczy z GTX-ami zgłosiłaby grę jako niedziałającą. Więc producenci dają wybór, a Ty musisz ten wybór świadomie zaznaczyć.

Jaki sprzęt jest potrzebny, żeby włączyć ray tracing?

Tu nie ma żadnej furtki ani hacka. Sprzęt albo ma rdzenie RT, albo ich nie ma. Karta graficzna musi fizycznie posiadać jednostki dedykowane do śledzenia promieni, inaczej cała funkcja w panelu ustawień po prostu nie pojawi się na liście, albo pojawi się jako przycisk bez możliwości kliknięcia.

Czy moja karta graficzna obsługuje ray tracing?

Sprawdzenie zajmuje dosłownie piętnaście sekund. Otwórz GeForce Experience albo panel AMD Software, wejdź w zakładkę ze specyfikacją karty i poszukaj wzmianki o „RT Cores” lub „Ray Accelerators”. Jeśli ich nie widzisz, model Twojej karty prawdopodobnie pochodzi sprzed 2018 roku albo należy do segmentu budżetowego, gdzie producenci celowo wycinają te jednostki.

Karty NVIDIA GeForce RTX a ray tracing

NVIDIA praktycznie wymyśliła ten segment rynku na nowo w 2018 roku, wypuszczając serię RTX 20. Od tego czasu każda kolejna generacja, czyli RTX 30, RTX 40 i nadchodząca RTX 50, dokłada coraz wydajniejsze rdzenie RT drugiej, trzeciej i czwartej generacji. To właśnie dlatego RTX 4060 radzi sobie z ray tracingiem lepiej niż dużo droższa RTX 2080 Ti sprzed lat, mimo zbliżonej surowej mocy obliczeniowej w rasteryzacji.

Karty AMD Radeon RX a ray tracing

AMD dołączyło do zabawy z serią RX 6000 w 2020 roku. Prawda jest zresztą taka, że pierwsza generacja Ray Acceleratorów od AMD radziła sobie wyraźnie gorzej od odpowiedników NVIDII przy mocnym śledzeniu promieni. Sytuacja poprawiła się przy RX 7000, choć luka wydajnościowa nadal istnieje, szczególnie w grach mocno obciążających ray tracing, jak Cyberpunk 2077 w trybie Overdrive.

Intel Arc i ray tracing

Intel wszedł na rynek kart dedykowanych później niż konkurencja, ale od razu postawił na obsługę ray tracingu w całej serii Arc. Sterowniki bywały kapryśne przy premierze, dziś są zdecydowanie stabilniejsze, choć sam przyznaję, że nie testowałem ich osobiście pod kątem ray tracingu dłużej niż kilka godzin, więc trudno mi ocenić długoterminową stabilność w stu procentach rzetelnie.

Jak włączyć ray tracing krok po kroku?

Sama procedura różni się nieznacznie w zależności od gry i karty, ale schemat ogólny wygląda tak samo niemal zawsze.

Aktualizacja sterowników karty graficznej

Zacznij od tego, nie od grzebania w menu gry. Stary sterownik potrafi całkowicie blokować dostęp do opcji ray tracingu albo powodować crash gry zaraz po jej włączeniu. W przypadku NVIDII pobierz GeForce Experience albo nowszy NVIDIA App, kliknij „Sprawdź aktualizacje” i zainstaluj najnowszy sterownik Game Ready. Posiadacze kart AMD robią dokładnie to samo w aplikacji AMD Software Adrenalin Edition.

Włączanie ray tracingu w ustawieniach gry

Wejdź do menu głównego gry, znajdź zakładkę grafiki, a tam zazwyczaj osobną sekcję zatytułowaną „Ray Tracing” lub „Śledzenie promieni”. W większości nowszych tytułów znajdziesz tam kilka suwaków: odbicia, cienie, oświetlenie globalne, czasem też okluzja otoczenia. Nie musisz włączać wszystkiego naraz. Zacznij od cieni, sprawdź FPS, dopiero potem dołóż odbicia.

Ray tracing w Windows – DirectX Raytracing (DXR)

Mało kto o tym wie, ale sam Windows też musi mieć włączoną obsługę DirectX Raytracing na poziomie systemu. Od wersji Windows 10 z aktualizacją October 2018 Update ta funkcja jest domyślnie aktywna, więc w zdecydowanej większości przypadków nie musisz nic ręcznie przełączać. Jeśli jednak korzystasz z mocno okrojonej wersji systemu albo edycji LTSC, warto sprawdzić aktualizacje Windows Update, zanim zaczniesz szukać winy w grze.

Jak włączyć ray tracing w konkretnych grach?

Lokalizacja opcji potrafi się różnić, więc zebrałem kilka popularnych tytułów w jednej tabeli.

Co zrobić, gdy ray tracing nie działa albo opcja jest wyszarzona?

Najpierw sprawdź oczywistość: czy Twoja karta w ogóle ma rdzenie RT. Jeśli tak, a opcja nadal nie reaguje, winny bywa przestarzały sterownik, uszkodzone pliki gry albo źle skonfigurowany profil w panelu sterownika, który wymusza inne ustawienia niż te wybrane w samej grze.

Spróbuj kolejno: zweryfikuj integralność plików gry przez Steam lub Epic Games Launcher, zresetuj ustawienia karty graficznej do domyślnych w panelu sterownika, a potem odinstaluj sterownik przez DDU (Display Driver Uninstaller) i zainstaluj go od zera. Brzmi jak dużo roboty, ale ten ostatni krok rozwiązuje zaskakująco dużą część problemów zgłaszanych na forach NVIDII i Reddit.

A jeśli opcja działa, ale gra się zawiesza po kilku minutach? To zwykle przegrzewanie się karty przy pełnym obciążeniu rdzeni RT. Sprawdź temperatury w HWiNFO albo MSI Afterburner.

Czy warto włączać ray tracing? FPS i wpływ na wydajność

Jak ray tracing wpływa na liczbę klatek na sekundę?

Mocno. Czasami brutalnie. W Cyberpunku na RTX 3060 przy 1440p liczba klatek potrafi spaść z osiemdziesięciu bez ray tracingu do niecałych trzydziestu z pełnym Overdrive. To nie jest drobna różnica kosmetyczna, to zupełnie inna kategoria płynności rozgrywki. Dlatego nikt rozsądny nie włącza najwyższego presetu ray tracingu bez planu na jego skompensowanie.

Czym jest DLSS i FSR i jak pomagają przy ray tracingu?

DLSS od NVIDII oraz FSR od AMD to technologie skalowania obrazu, które renderują grę w niższej rozdzielczości, a potem dopowiadają brakujące piksele algorytmem. Włączenie DLSS w trybie Balanced potrafi oddać z powrotem połowę utraconych klatek przy aktywnym ray tracingu. To właśnie ta para, ray tracing plus DLSS albo FSR, pozwala w ogóle myśleć o graniu z pełnym śledzeniem promieni bez katowania oczu klatkażem poniżej trzydziestu.

Warto też sprawdzić Frame Generation, dostępny w RTX 40 oraz nowszych kartach AMD. Dokłada sztucznie wygenerowane klatki między te renderowane normalnie. Działa świetnie przy wysokim bazowym FPS, gorzej przy bardzo niskim, bo wtedy input lag zaczyna być odczuwalny.

Ray tracing na konsolach PS5 i Xbox Series X

PlayStation 5 oraz Xbox Series X mają dedykowany sprzęt do ray tracingu, ale skromniejszy niż średniej klasy karta PC. Dlatego w konsolowych wersjach gier zwykle widzisz dwa tryby: „Jakość” z ray tracingiem i obniżoną liczbą klatek, oraz „Wydajność” bez ray tracingu, za to z płynnymi sześćdziesięcioma klatkami. Przełączanie między trybami odbywa się w ustawieniach graficznych danej gry, nie w menu systemowym konsoli.

Xbox Series S? Tu bywa krucho. Słabszy układ graficzny sprawia, że część tytułów w ogóle pomija ray tracing na tej konsoli, niezależnie od wybranego trybu.

Czy ray tracing działa na laptopach?

Tak, pod warunkiem że laptop ma kartę mobilną z serii RTX albo Radeon RX z literką M w nazwie. Mimo to laptopowe wersje kart są zwykle słabsze od desktopowych odpowiedników o tej samej nazwie, bo producenci ograniczają im pobór mocy, żeby zmieścić się w obudowie bez przegrzewania podzespołów. RTX 4060 Laptop GPU potrafi działać nawet o dwadzieścia procent wolniej od swojego desktopowego imiennika.

Jeśli grasz na laptopie, podłącz go do zasilania podczas sesji z ray tracingiem. Tryb bateryjny w większości modeli automatycznie ogranicza zegary karty, co przy obciążeniu rdzeni RT jest odczuwalne niemal natychmiast.

Ile kosztuje gra z ray tracingiem pod kątem zużycia prądu?

Nikt o tym nie mówi głośno, a warto. Karta pracująca na pełnych obrotach przy aktywnym ray tracingu potrafi pobierać o 50-80 watów więcej niż w rasteryzacji. Przy kilku godzinach grania dziennie przez miesiąc to różnica zauważalna na rachunku za prąd, zwłaszcza przy obecnych cenach energii w Polsce. Nie jest to argument rozstrzygający, ale dobrze mieć go z tyłu głowy.

To wyzwanie, nie podsumowanie

Masz już wszystko, czego potrzebujesz. Sterowniki, odpowiednią kartę, lokalizację opcji w menu gry. Więc nie czytaj dalej poradników, tylko otwórz Cyberpunka albo Alan Wake’a 2, wejdź w ustawienia grafiki i przestaw suwak. Sprawdź różnicę na własne oczy, zanim ktokolwiek inny powie Ci, czy warto.

A jeśli po włączeniu zobaczysz spadek do piętnastu klatek na sekundę? Dołącz DLSS albo FSR, obniż jeden poziom ray tracingu i spróbuj jeszcze raz. Eksperymentuj, aż znajdziesz układ, przy którym grafika zachwyca, a gra nadal daje się kontrolować myszką bez poczucia, że walczysz z żelem zamiast z przeciwnikiem.

Pytania i odpowiedzi

• Czy ray tracing działa na kartach GTX, na przykład GTX 1660? Nie, karty z serii GTX nie mają rdzeni RT i fizycznie nie obsługują sprzętowego ray tracingu, niezależnie od ustawień sterownika.
• Dlaczego opcja ray tracingu jest wyszarzona w grze? Zwykle winny jest przestarzały sterownik karty graficznej albo brak kompatybilnego sprzętu. Zaktualizuj sterownik przez GeForce Experience lub AMD Software i sprawdź ponownie.
• Czy ray tracing zawsze obniża FPS? Tak, bo wymaga dodatkowych obliczeń dla każdej klatki. Spadek bywa znaczny, często o połowę lub więcej, w zależności od gry i mocy karty.
• Czym różni się DLSS od ray tracingu? Ray tracing poprawia jakość oświetlenia i odbić, a DLSS poprawia wydajność przez inteligentne skalowanie rozdzielczości. Często stosuje się je razem.
• Czy ray tracing działa w Minecraft? Tak, w wersji Bedrock jako tryb RTX, dostępny bezpośrednio w ustawieniach wideo. Wersja Java wymaga instalacji dodatkowych shaderów.
• Czy warto kupować kartę graficzną tylko dla ray tracingu? Zależy od budżetu. Jeśli grasz głównie w gry sieciowe nastawione na wysoki FPS, ray tracing ma mniejsze znaczenie niż w grach fabularnych z rozbudowaną grafiką.

Bibliografia:

1. NVIDIA – https://www.nvidia.com
2. AMD – https://www.amd.com
3. Intel – https://www.intel.com
4. Microsoft – https://www.microsoft.com
5. PlayStation – https://www.playstation.com
6. Xbox – https://www.xbox.com