Jaki Linux Mint wybrać?

Wybór odpowiedniej wersji Linux Mint sprowadza się do oceny wieku twojego komputera i osobistych preferencji wizualnych. Jeśli masz w miarę nowy sprzęt i zależy ci na nowoczesnym wyglądzie przypominającym Windows, instaluj edycję Cinnamon. To jest bez mała najgorsza opcja dla starych maszyn z małą ilością pamięci RAM, ale na współczesnym laptopie daje zdecydowanie najlepsze wrażenia z codziennej pracy. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że większość nowych użytkowników zostaje przy tym środowisku na lata.

Kiedy wchodzisz na główną stronę dystrybucji, widzisz trzy główne pliki ISO do pobrania. Różnią się one wyłącznie interfejsem użytkownika, czyli tym, co w świecie open source nazywamy środowiskiem graficznym. Pod maską to jest dokładnie ten sam system operacyjny. Ma to samo jądro Linux, korzysta z tych samych repozytoriów oprogramowania i używa tego samego menedżera pakietów APT. Zmieniasz tylko warstwę wizualną. I to ona decyduje o tym, jak szybko twój komputer będzie reagował na kliknięcia.

Dlaczego środowisko graficzne to najważniejsza decyzja przy instalacji?

Interfejs pożera zasoby. Im więcej animacji, cieni pod oknami i przezroczystych pasków zadań, tym mocniej obciążasz procesor i kartę graficzną. Zrobiliśmy na wdrożeniu w zeszłym miesiącu testy na trzydziestu maszynach w biurze rachunkowym. Wgrywaliśmy różne środowiska na identyczne laptopy biurowe z procesorami i5 czwartej generacji. Różnice w responsywności były widoczne gołym okiem od razu po restarcie maszyny.

Środowisko graficzne określa też, z jakich domyślnych aplikacji będziesz korzystać do przeglądania plików czy otwierania zdjęć. Cinnamon ma swojego menedżera plików o nazwie Nemo. MATE korzysta z Caji. XFCE opiera się na lekkim Thunarze. Różnice w ich obsłudze są drobne, ale wpływają na to, jak organizujesz swoją pracę z dokumentami. Ja zawsze wybieram Nemo, bo pozwala na najszybsze mapowanie dysków sieciowych z lokalnego serwera NAS.

Linux Mint Cinnamon czy MATE dla początkującego użytkownika?

Cinnamon to flagowy produkt zespołu odpowiedzialnego za tę dystrybucję. Został napisany od zera specjalnie po to, żeby uciec od dziwnych pomysłów twórców interfejsu GNOME 3. Wygląda znajomo. Masz pasek na dole, menu start w lewym dolnym rogu, zasobnik systemowy z zegarkiem po prawej. Działa to bardzo dobrze na komputerach, które mają przynajmniej 8 GB pamięci RAM i dysk SSD. Jeśli twój sprzęt ma mniej niż pięć lat, w ogóle nie zastanawiaj się nad innymi opcjami. Bierz Cinnamon.

MATE to z kolei projekt historyczny. To kontynuacja starego, klasycznego GNOME 2, do którego wielu weteranów IT ma ogromny sentyment. Jest lżejszy od Cinnamona. Zużywa mniej pamięci na start. Daje się mocno modyfikować, ale jego domyślny wygląd trąci trochę myszką. Wygląda jak system z 2010 roku. Zmieniliśmy te zasady na robocie u nas w dziale wsparcia i instalujemy MATE tylko wtedy, gdy pracownik upiera się przy bardzo specyficznych apletach na panelu górnym, których nowsze środowiska nie obsługują.

(Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek. Siedziałem nad starym ThinkPadem T440p z biura na Pradze Południe, wgrywając XFCE. Przez bitą godzinę system nie chciał podnieść karty Wi-Fi od Broadcoma. Zwykły użytkownik by to rzucił i wrócił do okienek. Pół nocy grzebałem w terminalu po forach, wpisując komendy z palca, bo graficzny menedżer sterowników po prostu wywalił biały ekran i się poddał. Taka to uroda wolnego oprogramowania, kiedy akurat nie działa, a ty musisz oddać sprzęt rano).

Czy wersja XFCE naprawdę ratuje stare laptopy przed śmietnikiem?

Tak. XFCE to środowisko stworzone specjalnie do działania na kalkulatorach. Celowo przerysowuję, ale prawda jest taka, że odpalisz to na maszynie z procesorem Core 2 Duo i 4 GB RAM, a system będzie w pełni używalny do przeglądania internetu i pisania w edytorze tekstu. Interfejs jest ascetyczny. Nie ma tu płynnych animacji minimalizowania okien. Klikasz i okno znika. Surowa wydajność.

Zestawienie zużycia zasobów na czystym systemie po pierwszym uruchomieniu wygląda zazwyczaj następująco:

Wartości w tabeli to tylko punkt odniesienia. Wystarczy, że uruchomisz przeglądarkę Firefox z pięcioma kartami, a zużycie pamięci natychmiast skoczy o kolejny gigabajt niezależnie od wybranego interfejsu. Dlatego ratowanie starego komputera przez XFCE ma sens tylko wtedy, gdy rozumiesz ograniczenia samego sprzętu. Lekki system operacyjny nie sprawi nagle, że nowoczesne strony internetowe napchane skryptami JavaScript zaczną ładować się szybciej na procesorze sprzed dekady.

Jakie są realne różnice między edycją bazującą na Ubuntu a LMDE (Debian Edition)?

Główne wydanie Linux Mint opiera się na kodzie Ubuntu. To daje ogromną zaletę w postaci kompatybilności. Większość poradników w internecie, większość pakietów DEB instalowanych z zewnątrz i większość sterowników własnościowych pisana jest właśnie pod Ubuntu. Twórcy Minta biorą tę stabilną bazę, wyrzucają z niej kontrowersyjne pomysły firmy Canonical i nakładają własny interfejs.

Największym punktem zapalnym między obydwoma projektami są pakiety Snap. Canonical wymusza na użytkownikach Ubuntu korzystanie z tego formatu paczek. Snapy są ciężkie, wolno się uruchamiają i tworzą w systemie dziesiątki wirtualnych dysków, co zaśmieca menedżer partycji. Zespół Minta po prostu zablokował obsługę Snapów na poziomie kodu. Żeby wgrać Snapa w Mincie, musisz ręcznie usunąć specjalny plik konfiguracyjny z katalogu apt. To twarde postawienie sprawy i jasny sygnał dla społeczności, w jakim kierunku idzie ten system.

Zamiast tego Mint stawia na format Flatpak. Jest on domyślnie zintegrowany z systemowym Menedżerem Oprogramowania. Wchodzisz w aplikację, wpisujesz nazwę programu i klikasz instaluj. System sam pobiera odpowiednie zależności i izoluje aplikację od reszty plików systemowych. Działa to w zdecydowanej większości przypadków bez żadnych zgrzytów.

Kiedy warto porzucić główne wydanie i przejść na fundamenty Debiana?

LMDE, czyli Linux Mint Debian Edition, to projekt zapasowy. Istnieje tylko po to, żeby zespół programistów miał gotowy plan awaryjny na wypadek, gdyby Canonical zepsuło Ubuntu do tego stopnia, że nie dałoby się na nim budować kolejnych wydań Minta. LMDE omija Ubuntu szerokim łukiem i czerpie pakiety bezpośrednio z gałęzi stabilnej Debiana.

Instalacja LMDE wymaga nieco więcej wprawy. Instalator jest inny. Konfiguracja partycji przy UEFI bywa mniej oczywista dla laika. Pakiety w repozytoriach są starsze, bo Debian stawia na absolutną stabilność i rzadko aktualizuje wersje programów poza łatkami bezpieczeństwa. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, czy przeciętny użytkownik w ogóle zauważy różnicę między starszą a nowszą wersją edytora tekstu. Wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez na dyskusje na forach linuxowych.

Wybierz LMDE tylko wtedy, gdy masz alergię na korporacyjne zapędy twórców Ubuntu i chcesz mieć system, który opiera się na w pełni niezależnym, napędzanym przez społeczność kodzie. Na domowym komputerze do gier i multimediów zostań przy standardowej wersji bazującej na Ubuntu. Zaoszczędzisz sobie nerwów przy konfiguracji sterowników do karty graficznej.

Jak przygotować sprzęt i partycje przed wgraniem nowego systemu operacyjnego?

Zanim w ogóle pomyślisz o wpisaniu komendy w terminalu, musisz pobrać obraz ISO i wgrać go na dysk USB. Użyj do tego programu BalenaEtcher na Windowsie lub Macu. Jest prosty. Wskazujesz plik, wskazujesz pendrive i klikasz przycisk. Program sam zajmie się formatowaniem i kopiowaniem sektorów rozruchowych.

Następnie musisz wyłączyć w BIOSie komputera funkcję Secure Boot. Niektórzy producenci płyt głównych bardzo restrykcyjnie podchodzą do tej opcji i blokują uruchamianie jakichkolwiek systemów poza Windowsem. Wyłączenie Secure Boot to najszybsza droga do uniknięcia czarnego ekranu po wyborze pendrive’a z menu rozruchowego. Warto też upewnić się, że kontroler dysków pracuje w trybie AHCI, a nie RAID, bo instalator Linuksa może po prostu nie zobaczyć twojego dysku twardego.

Czy podział dysku i menedżer pakietów sprawią problemy komuś z Windowsa?

System plików w świecie open source działa zupełnie inaczej. Nie ma tu dysków C:, D: ani E:. Jest jedno wielkie drzewo katalogów zaczynające się od znaku ukośnika, czyli tak zwanego roota (/). Instalator Linux Mint posiada tryb automatyczny, który sam usunie starego Windowsa i podzieli dysk na odpowiednie sekcje. Jeśli jednak chcesz zachować kontrolę nad swoimi danymi na wypadek przyszłych awarii, wydziel osobną partycję na swoje pliki.

• Tworzysz partycję systemową (root) o rozmiarze około 50 GB. Tu trafi sam system, kernel i wszystkie instalowane programy. Formatujesz ją w systemie plików ext4.
• Całą resztę dysku przydzielasz na partycję /home. To odpowiednik folderu Użytkownicy z Windowsa. Tu lądują twoje dokumenty, pobrane pliki, ustawienia przeglądarki i zapisy z gier.

Rozdzielenie tych dwóch rzeczy daje ci ogromny spokój. Kiedy za rok postanowisz przeinstalować system albo zmienić Minta na inną dystrybucję, po prostu sformatujesz małą partycję systemową. Twoje pliki na partycji /home zostaną nietknięte, a nowy system z automatu wczyta twoje stare tapety i układ ikon na pulpicie zaraz po zalogowaniu.

Menedżer pakietów to mechanizm pobierania oprogramowania. Zamiast szukać plików .exe po dziwnych stronach w internecie, otwierasz Menedżer Oprogramowania i pobierasz sprawdzone pakiety z oficjalnych serwerów. Działa to jak sklep z aplikacjami na smartfonie. To pierwsza rzecz, na którą patrzysz po instalacji. Wpisujesz VLC, klikasz zainstaluj. Wpisujesz Steam, klikasz zainstaluj. Cały proces jest bezpieczny i odcina cię od ryzyka złapania wirusa ze strony udającej oficjalnego wydawcę programu.

NIGDY NIE WPISUJ KOMEND Z ZAGRANICZNYCH FORÓW, KTÓRYCH NIE ROZUMIESZ. Dodawanie dziwnych repozytoriów PPA przez terminal to najszybsza droga do uszkodzenia zależności i zablokowania menedżera aktualizacji. Zostaw terminal w spokoju, póki nie poznasz podstawowych komend takich jak apt update czy apt upgrade. Interfejs graficzny Minta pozwala zrobić wszystko wyklikiwaniem opcji myszką.

Co z grami i sterownikami na najpopularniejszej dystrybucji open source?

Granie na Linuksie zmieniło się drastycznie po premierze konsoli Steam Deck. Valve wpompowało miliony dolarów w rozwój warstwy tłumaczącej o nazwie Proton. Dzięki temu odpalasz instalator Steama na Mincie, pobierasz grę napisaną pod Windowsa i po prostu w nią grasz. Proton na bieżąco tłumaczy zapytania z bibliotek DirectX na język zrozumiały dla Vulkana i jądra Linuksa.

Zrobiliśmy na wdrożeniu testy na kilku stacjach roboczych po godzinach. Gry takie jak Cyberpunk 2077 czy Wiedźmin 3 działają zaraz po pobraniu. Problemy zaczynają się wyłącznie w tytułach multiplayer, które korzystają z agresywnych systemów anti-cheat na poziomie jądra Windowsa, takich jak Valorant czy gry z serii Call of Duty. W to na Mincie po prostu nie zagrasz i trzeba mieć tego pełną świadomość. Architektura systemu blokuje obcym programom dostęp do najgłębszych warstw pamięci.

Kwestia sterowników zależy od tego, co siedzi w obudowie twojego PC. Jeśli masz kartę graficzną od AMD, nie musisz robić absolutnie nic. Sterowniki są wbudowane bezpośrednio w jądro systemu. Odpalasz komputer i od razu masz pełną akcelerację 3D. Jeśli masz kartę od NVIDIA, musisz otworzyć aplikację Menedżer Sterowników. System wykryje kartę i zaproponuje instalację zamkniętych, własnościowych sterowników producenta. Klikasz zatwierdź, czekasz na pobranie plików i restartujesz maszynę. Domyślny sterownik open source o nazwie nouveau po prostu klatkuje w każdej nowszej grze, więc przesiadka na kod od NVIDIA to mus.

Problemy ze sprzętem najczęściej dotyczą starych drukarek Wi-Fi oraz tanich kart sieciowych USB z rynków azjatyckich. W tych przypadkach jądro Linuksa może nie posiadać wbudowanego modułu do ich obsługi. Producent sprzętu rzadko udostępnia pliki instalacyjne w formacie DEB. Kończy się to szukaniem skryptów na platformie GitHub i ręczną kompilacją kodu w terminalu. Właśnie dlatego tak ważny jest wstępny test sprzętu z pendrive’a w trybie Live USB, zanim cokolwiek skasujesz z dysku twardego.

Narzędzie Timeshift to wbudowany mechanizm ratunkowy. Za każdym razem, gdy menedżer aktualizacji pobiera nowe jądro systemu, Timeshift robi migawkę twoich plików systemowych. Używa do tego protokołu rsync i twardych dowiązań. Jeśli po restarcie okaże się, że nowa wersja sterowników popsuła wyświetlanie obrazu, po prostu uruchamiasz komputer z menu GRUB, wybierasz wczytanie migawki z Timeshift i po dwóch minutach wracasz do stanu sprzed awarii. To genialne rozwiązanie pozwalające na bezpieczne testowanie aktualizacji na maszynach produkcyjnych.

Nie czytaj kolejnych recenzji na forach, które kłócą się o milisekundy czasu reakcji okienek. Pobierz obraz ISO edycji Cinnamon, wrzuć na wolny pendrive za pomocą instalatora i po prostu odpal to na żywo ze swojego komputera, żeby sprawdzić, czy system wykrywa twoją kartę sieciową i dźwięk.

Często zadawane pytania (FAQ)

• Która edycja Linux Mint jest najlepsza na początek?
  Zdecydowanie Cinnamon. Jej układ graficzny i rozmieszczenie elementów interfejsu pozwalają na błyskawiczne przestawienie się z nawyków wyniesionych z obsługi Windowsa.
• Czy Linux Mint poradzi sobie ze starym komputerem?
  Tak. Wersja z interfejsem XFCE została odchudzona z ciężkich animacji i działa sprawnie na maszynach mających nawet kilkanaście lat, o ile zamontujesz w nich dysk SSD.
• Czym LMDE różni się od głównego wydania?
  Główne wydanie czerpie pakiety i strukturę z systemu Ubuntu. LMDE omija ten krok i buduje swój system bezpośrednio w oparciu o pakiety pobierane z repozytoriów Debiana, oferując większą niezależność od decyzji korporacyjnych.
• Jak instalować programy w tym systemie?
  Służy do tego systemowy Menedżer Oprogramowania. Działa jak sklep z aplikacjami na telefonie komórkowym, pobierając pakiety z autoryzowanych i bezpiecznych serwerów bez konieczności szukania instalatorów w sieci.
• Czy na Linux Mint można grać w nowe gry z PC?
  Dzięki narzędziu Proton wbudowanemu w klienta Steam uruchomisz większość nowych produkcji przeznaczonych pierwotnie na Windowsa. Wyjątkiem są gry sieciowe chronione agresywnymi systemami anti-cheat.
• Czy muszę formatować cały dysk przy instalacji?
  Nie musisz. Instalator posiada narzędzia do zwężenia obecnej partycji Windowsa i zainstalowania Minta na wolnym miejscu, tworząc menu wyboru systemu przy każdym uruchomieniu komputera.

Bibliografia

1. Projekt Linux Mint – https://linuxmint.com
2. Fundacja Linux – https://linuxfoundation.org
3. Projekt Debian – https://www.debian.org
4. Baza wiedzy Arch Linux – https://wiki.archlinux.org
5. Canonical Ubuntu – https://ubuntu.com
6. Baza sterowników jądra Linux – https://kernel.org