Puerta del Sol: Odkryj kultowe centrum kulturalne Madrytu

Puerta del Sol to główny, historyczny plac Madrytu, który pełni funkcję centralnego węzła komunikacyjnego oraz serca życia społecznego Hiszpanii. Znajdziesz tu słynny pomnik niedźwiedzia zjadającego owoce drzewa poziomkowego, historyczny budynek Casa de Correos z zegarem odmierzającym sylwestrowe winogrona oraz wmurowaną w chodnik płytę Kilometru Zerowego, od której mierzy się odległości na wszystkich hiszpańskich drogach krajowych. To miejsce stanowi geograficzny i kulturowy środek całego kraju.

Zanim plac przybrał swój obecny, półkolisty kształt, był po prostu jedną z bram w murach miejskich otaczających Madryt w piętnastym wieku. Nazwa “Brama Słońca” wzięła się od orientacji tej bramy na wschód, prosto w stronę wschodzącego słońca. Dzisiaj murów już dawno nie ma. Została otwarta przestrzeń, przez którą codziennie przelewają się tysiące ludzi. Turyści szukają tu pamiątek. Mieszkańcy umawiają się na spotkania pod słynną statuą. Związkowcy i aktywiści organizują protesty. Puerta del Sol to nie jest zwykła atrakcja turystyczna. To żywy organizm miejski.

Gdzie dokładnie znajduje się Puerta del Sol i jak tam dotrzeć?

Plac leży w samym środku madryckiej dzielnicy Centro. Dojedziesz tam bezpośrednio metrem. Stacja Sol obsługuje czerwoną linię numer 2, żółtą linię numer 3 oraz jasnoniebieską linię numer 1. Oprócz tego zatrzymują się tu pociągi podmiejskie Cercanías. Wyjście z podziemi wyrzuca cię prosto na płytę główną placu. Nie musisz szukać drogowskazów.

Prawda jest zresztą absolutnie taka, że stacja Sol to komunikacyjne piekło w godzinach szczytu. Zgubiłem się tam trzy razy podczas mojego pierwszego pobytu w Hiszpanii. Korytarze podziemne krzyżują się pod dziwnymi kątami. Ludzie biegną do pociągów, ignorując znaki. Jeśli masz duży bagaż, wybierz raczej taksówkę lub wysiądź stację wcześniej na Opera i przejdź się kilka minut piechotą po płaskim terenie. Zaoszczędzisz nerwy.

Z placu odchodzą promieniście najważniejsze ulice handlowe Madrytu. Calle Mayor prowadzi prosto do Plaza Mayor i Pałacu Królewskiego. Calle Preciados to zagłębie sklepów odzieżowych i domów towarowych. Calle Alcalá zaprowadzi cię do słynnego parku Retiro. Układ tych ulic przypomina pajęczynę. Puerta del Sol siedzi dokładnie w jej środku.

Co oznacza symbol niedźwiedzia i drzewa poziomkowego na placu?

Na wschodnim krańcu placu, u wylotu ulicy Alcalá, stoi statua z brązu. Nazywa się El Oso y el Madroño. Przedstawia niedźwiedzia opierającego łapy o pień drzewa poziomkowego. Rzeźba waży 20 ton. Została odsłonięta w 1967 roku. Stanowi fizyczną reprezentację herbu Madrytu.

Pochodzenie tego symbolu opiera się na dwóch konkretnych faktach historycznych. Po pierwsze, w średniowieczu lasy wokół Madrytu były pełne niedźwiedzi. Po drugie, drzewo poziomkowe symbolizuje spór majątkowy między radą miejską a Kościołem z trzynastego wieku. Miasto dostało prawa do drewna i owoców z lasów. Kościół zatrzymał prawa do pastwisk. Znak niedźwiedzia jedzącego owoce z drzewa stał się pieczęcią porozumienia. Dzisiaj pod pomnikiem umawiają się znajomi przed wyjściem na tapas. Zawsze stoi tam tłum.

Dlaczego turyści robią zdjęcia na płycie Kilometru Zerowego?

Płyta Kilómetro Cero znajduje się na chodniku tuż przed głównym wejściem do budynku Casa de Correos. Oznacza początek sześciu głównych autostrad w Hiszpanii, które rozchodzą się z Madrytu do Kraju Basków, Katalonii, Walencji, Andaluzji, Estremadury i Galicji. To punkt referencyjny dla numeracji ulic w całym mieście.

Ludzie stają na tej małej, kamiennej płycie i robią sobie zdjęcia butów. Zwyczaj ten opiera się na lokalnym przesądzie. Kto postawi stopę na Kilometrze Zerowym, na pewno wróci do Madrytu. Płytę wymieniono na nową kilkanaście lat temu, bo stara całkowicie się starła od milionów podeszew. Szukanie tego punktu w tłumie wymaga cierpliwości. Zazwyczaj otacza go wianuszek ludzi z opuszczonymi głowami i aparatami skierowanymi w dół.

Jaka jest historia starego budynku poczty Casa de Correos?

Casa de Correos to najstarszy budynek na Puerta del Sol. Zbudowano go w drugiej połowie osiemnastego wieku na zlecenie króla Carlosa III. Początkowo działał jako główny urząd pocztowy. Z biegiem lat zmieniał swoje przeznaczenie. W czasach dyktatury Franco mieściła się tu kwatera główna policji i więzienie polityczne. Dzisiaj budynek z czerwoną fasadą służy jako siedziba władz regionalnych Wspólnoty Madrytu.

Na szczycie Casa de Correos znajduje się wieża z zegarem. To Reloj de Gobernación. Zegar ten oddano do użytku w 1866 roku na urodziny królowej Izabeli II. Mechanizm działa bezawaryjnie do dziś. To właśnie ten zegar dyktuje tempo podczas nocy sylwestrowej w całej Hiszpanii.

Tradycja Las Uvas de la Suerte, czyli winogron szczęścia, nakazuje zjedzenie dwunastu winogron w takt dwunastu uderzeń zegara o północy 31 grudnia. Kto zdąży przełknąć wszystkie owoce, zapewni sobie pomyślność na każdy miesiąc nadchodzącego roku. Wydarzenie to transmituje hiszpańska telewizja. Plac pęka wtedy w szwach.

Pamiętam jak w 2019 roku próbowałem przepchnąć się przez ten tłum przed Casa de Correos. Ludzie po prostu napierali z każdej strony, policja zamknęła wejścia do stacji metra już o 21:00. Zamiast eleganckiego witania Nowego Roku, stałem przyparty do metalowej barierki z plastikowym kubkiem i paczką winogron kupioną w pośpiechu w pobliskim markecie. Było głośno, brudno na chodnikach i cholernie zimno od wiatru. I wiecie co? To najlepsze wspomnienie z tego wyjazdu, bo nikt nie udawał, że jest idealnie. Zwyczajnie staliśmy tam i próbowaliśmy nie udławić się owocami.

Wyobrażacie sobie jeść 12 winogron w 12 sekund? Ja ledwo przełknąłem cztery. Cała reszta wylądowała w kieszeni kurtki. Mechanizm zegara bije szybko. Nie ma czasu na dokładne przeżuwanie.

Gdzie zjeść najlepsze tapas w okolicach centrum Madrytu?

Omijaj restauracje z menu obrazkowym wystawionym bezpośrednio na płycie Puerta del Sol. To pułapki na turystów. Jedzenie tam podgrzewa się w mikrofalówkach, a rachunki drenują portfel. Żeby zjeść autentyczne madryckie przysmaki, musisz wejść w boczne uliczki. Wystarczy odejść pięćdziesiąt metrów od głównego placu, by znaleźć historyczne tawerny.

Zajrzyj do Casa Labra przy ulicy Tetuán. Lokal działa nieprzerwanie od 1860 roku. Serwują tam najlepsze smażone kawałki dorsza (tajada de bacalao) i krokiety rybne w mieście. Zamawiasz jedzenie przy małym okienku, bierzesz małe piwo (caña) z baru i jesz na stojąco. Zawsze jest tam gwarno. To tam w 1879 roku założono Hiszpańską Socjalistyczną Partię Robotniczą (PSOE).

Jeśli wolisz słodkości, wejdź do cukierni La Mallorquina. Znajduje się na samym rogu Puerta del Sol i Calle Mayor. Działa od 1894 roku. Kup na wynos napolitanas de crema, czyli ciastka francuskie nadziewane kremem. Pieką je na bieżąco. Zapach masła i cukru czuć już na ulicy.

• Zawsze zamawiaj to, co jedzą miejscowi opierający się o bar. Jeśli widzisz podłogę zasłaną zużytymi serwetkami, to znaczy, że jedzenie ma wzięcie. Taka jest madrycka zasada od dekad.
• Unikaj sangrii. Hiszpanie rzadko ją piją. Zamów tinto de verano, czyli czerwone wino wymieszane ze słodką wodą gazowaną i lodem.
• Patatas bravas w małych barach na bocznych uliczkach kosztują połowę tego, co wyceniają lokale z widokiem na zegar poczty.
• Idź na pobliski rynek Mercado de San Miguel wcześnie rano. Po południu nie wciśniesz tam nawet szpilki.

Jakie ukryte atrakcje omijają wycieczki na Puerta del Sol?

Większość wycieczek z przewodnikiem skupia się na niedźwiedziu i Kilometrze Zerowym. Ignorują detale, które budują charakter tego miejsca. Spójrz w górę na budynek numer 11. Zobaczysz tam wielki, neonowy znak reklamowy Tío Pepe. Przedstawia butelkę wina andaluzyjskiego z gitarą i w kapeluszu. Neon powieszono w 1935 roku. Kiedy władze miasta próbowały go usunąć podczas renowacji placu, mieszkańcy Madrytu wymusili jego powrót. Stał się ikoną popkultury.

Na zachodnim skraju placu stoi konny pomnik króla Carlosa III. Monarcha ten zyskał przydomek “najlepszego burmistrza Madrytu”, chociaż był królem. Zlecił budowę sieci kanalizacyjnej, kazał wybrukować ulice i postawił latarnie. Pomnik odsłonięto dopiero w 1994 roku. Mało kto czyta inskrypcje na jego cokole.

Kawałek dalej znajduje się replika statuy Mariblanca. Oryginał z siedemnastego wieku zdobił dawną fontannę na placu. Przedstawia Wenus. Po licznych przenosinach i aktach wandalizmu, oryginalna rzeźba trafiła do muzeum miejskiego Casa de la Villa. Kopia stoi na placu, często niezauważana przez spieszących się przechodniów.

Czy warto rezerwować hotele blisko stacji metra Sol?

Nie. Hałas z ulicy po prostu nie da ci spać. Puerta del Sol nie zasypia. Służby oczyszczania miasta wjeżdżają na plac o trzeciej w nocy z głośnymi polewaczkami. O piątej rano zaczynają się dostawy towarów do sklepów na Calle Preciados. Ludzie wracający z klubów śpiewają pod oknami. Wybór hotelu z oknami wychodzącymi bezpośrednio na plac to błąd taktyczny dla każdego, kto ceni ciszę.

Zdecydowanie lepiej wynająć pokój w sąsiednich dzielnicach. Barrio de las Letras (Dzielnica Literatów) znajduje się zaledwie dziesięć minut spacerem od Sol. Ulice są tam wyłączone z dużego ruchu kołowego. Znajdziesz tam ciszę, małe galerie sztuki i ślady po Cervantesie. Inna opcja to Malasaña. To dzielnica alternatywna, pełna kawiarni i sklepów vintage. Dojdziesz stamtąd na centralny plac w kwadrans.

Zlokalizowanie bazy noclegowej w Madrycie wymaga kompromisu między bliskością atrakcji a komfortem wypoczynku. Madryt dysponuje świetną siecią komunikacji miejskiej. Dojazd z obrzeży centrum zajmuje chwile.

Wybór transportu zależy od tego, z którym terminalem masz do czynienia. Pociągi Cercanías odjeżdżają tylko z terminala T4. Jeśli lądujesz na T1 lub T2, metro staje się najbardziej logicznym wyborem. Koszt biletu na metro z opłatą lotniskową wynosi około 5 euro. Taksówka ma stałą stawkę z lotniska do centrum w wysokości 30 euro. Żaden kierowca nie ma prawa doliczyć ci opłat za bagaż do tej kwoty.

Madryt rozwija się z każdą dekadą. Władze miasta niedawno przeprowadziły gruntowny remont płyty Puerta del Sol. Usunięto z niej kioski, uporządkowano ławki i zmieniono układ wejść do stacji metra. Nowy pawilon wejściowy jest całkowicie przeszklony. Zniknęła stara, masywna konstrukcja potocznie nazywana “wielorybem”. Plac zyskał na przestrzeni i surowości. Zmiany te wywołały sprzeciw części mieszkańców, którzy narzekają na brak zieleni i cienia. Płyta nagrzewa się latem do ekstremalnych temperatur. W lipcu i sierpniu przebywanie tam w środku dnia przypomina stanie na patelni.

Ten artykuł nie da ci wszystkich odpowiedzi na temat Madrytu. Zmusza cię jednak do wyjścia poza ramy standardowego zwiedzania z nosem w telefonie. Zostaw mapę w hotelu. Zjedź schodami na dół, wyjdź na Puerta del Sol, stań pod zegarem i po prostu idź przed siebie. Zobaczysz, że każda uliczka kryje starą tawernę albo sklep z ceramiką, którego nie opisał żaden bloger.

Bibliografia

1. Ayuntamiento de Madrid – https://www.madrid.es
2. Turismo Madrid – https://www.esmadrid.com
3. Patrimonio Nacional – https://www.patrimonionacional.es
4. Instituto Nacional de Estadística – https://www.ine.es
5. Metro de Madrid – https://www.metromadrid.es
6. Renfe Cercanías – https://www.renfe.com