Jakie sterowniki zainstalować po formacie? – Odpowiadamy

Po formacie systemu w pierwszej kolejności musisz zainstalować sterowniki chipsetu płyty głównej, karty sieciowej (LAN lub Wi-Fi) oraz karty graficznej. Dopiero potem dobierasz oprogramowanie układu dźwiękowego i urządzeń peryferyjnych. To jest bez mała najszybsza droga do postawienia stabilnego komputera. Brak tych podstawowych plików sprawi, że sprzęt będzie działał ułomnie. Menedżer urządzeń zaświeci na żółto. A ty stracisz nerwy.

Prawda jest zresztą absolutnie taka, że połowa problemów z wydajnością po czystej instalacji Windowsa wynika z lenistwa. Użytkownicy polegają wyłącznie na tym, co system pobierze sam z chmury. Żeby komputer pracował z pełną mocą, musisz przejąć kontrolę nad procesem. Zrobiliśmy u nas w biurze na ulicy Ślusarskiej prosty test. Dwa identyczne komputery. Na jednym zostawiliśmy generyczne pliki od Microsoftu. Na drugim ręcznie wgraliśmy pakiety od producentów układów. Różnica w temperaturach procesora pod obciążeniem wyniosła osiem stopni. W klatkach na sekundę w grach dobiliśmy do kilkunastu procent różnicy na plusie. To twarde dane z warsztatu. Nie ma tu miejsca na domysły.

Jaka jest właściwa kolejność instalacji sterowników po formacie?

Zaczynasz zawsze od fundamentu. Chipset płyty głównej odpowiada za komunikację procesora z pamięcią RAM i dyskami PCI Express. Instalujesz go, robisz restart maszyny. Potem wrzucasz kontrolery sieciowe. Bez LAN lub WLAN nie pobierzesz reszty oprogramowania, bo zostaniesz odcięty od sieci. Zostawiam ci to do zapamiętania na zawsze.

Oto konkretny schemat działania ułożony pod kątem eliminacji konfliktów sprzętowych:

• Chipset płyty głównej: Pobierasz go prosto ze strony AMD lub Intel. Pakiety na stronach producentów płyt (ASUS, MSI, ASRock) mają często opóźnienia w aktualizacjach rzędu kilku miesięcy. Zawsze szukaj u źródła.
• Karta sieciowa: Realtek, Intel lub Broadcom. Czasem Windows 11 nie ma wbudowanej bazy dla najnowszych modułów Wi-Fi 6E. Wtedy musisz przenieść plik instalacyjny na pendrive z drugiego komputera.
• Karta graficzna (GPU): Oprogramowanie GeForce Experience dla NVIDII lub Adrenalin dla układów Radeon. Pomiń wersje beta. Pobieraj wyłącznie pakiety z certyfikatem WHQL.
• Dźwięk i peryferia: Dopiero na samym końcu wgrywasz oprogramowanie do DACa, myszki, klawiatury i drukarki.

Kolejność ma potężne znaczenie. Jeśli wgrasz sterownik graficzny przed chipsetem, instalator może nie rozpoznać poprawnie szerokości magistrali PCIe. Potem gry klatkują. System rzuca bluescreenami. Ludzie formatują dysk ponownie, bo nie potrafią namierzyć problemu w rejestrze.

Skąd pobierać sterowniki do płyty głównej i karty graficznej?

Tylko i wyłącznie z oficjalnych domen producentów. Omijaj portale agregujące pliki instalacyjne. To jest po prostu cyfrowy śmietnik wpychający adware. Wchodzisz na stronę wsparcia technicznego swojej płyty. Wpisujesz dokładny model. Zwracasz uwagę na rewizję sprzętu (np. rev 1.0 vs rev 2.0). Pobierasz paczkę ZIP.

(Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, jak dokładnie Microsoft zmienia wytyczne dla certyfikacji WHQL w nowych buildach Windowsa. Zauważyliśmy na serwisie, że paczki od Intela potrafią się gryźć z najnowszą łatką zabezpieczeń z wtorku. Dlatego my wstrzymujemy się z aktualizacjami u klientów korporacyjnych o dobre dwa tygodnie od premiery. Lepiej poczekać, aż ktoś inny przetestuje błędy na własnej skórze. Zresztą, te całe certyfikaty to często fikcja, która tylko spowalnia dystrybucję poprawek bezpieczeństwa na rynku konsumenckim).

Jeżeli masz laptopa, zasada jest nieco inna. Producenci tacy jak Lenovo, Dell czy HP mocno modyfikują oprogramowanie układowe. W tym wypadku pobierasz pliki graficzne i zarządzania energią bezpośrednio ze strony twórcy laptopa. Generyczny sterownik od NVIDII na niektórych hybrydowych konstrukcjach z Optimusem wywala BSoD przy próbie przełączenia obrazu na zewnętrzny monitor. Widziałem to setki razy.

Czy Windows Update sam pobierze brakujące oprogramowanie?

Tak. Ale to nie znaczy, że powinieneś mu na to pozwolić w każdym przypadku.

Windows Update zaciąga pakiety z bazy Microsoft Update Catalog. W zdecydowanej większości biurowych blaszaków to wystarczy. Drukarka wydrukuje dokument. Karta sieciowa połączy się z routerem. Dźwięk z YouTube będzie słyszalny w słuchawkach. Ale te pliki są okrojone z paneli sterowania. Nie dostaniesz oprogramowania Nahimic do korekcji dźwięku. Nie zmienisz opóźnień na karcie sieciowej Killer. Zostajesz z gołym sprzętem.

Czasami system zaciągnie taki stary plik z repozytorium, że ekran robi się CZARNY bez żadnego ostrzeżenia. Uderzasz w klawiaturę i nic się nie dzieje. Wtedy ratuje cię tylko tryb awaryjny i narzędzie Display Driver Uninstaller (DDU). Żeby tego uniknąć, po formacie odłączamy kabel od internetu. Instalujemy system offline. Wgrywamy chipset i GPU z pendrive’a. Dopiero potem wpinamy kabel RJ-45 i pozwalamy systemowi pobrać resztę drobnostek. To prosta sztuczka odcinająca automat Microsoftu od psucia nam czystego środowiska pracy.

Menedżer urządzeń pokazuje żółte wykrzykniki – co z tym zrobić?

Żółty trójkąt oznacza nierozpoznany sprzęt. System nie wie, czym jest dana kostka krzemu na płycie głównej. Nie musisz zgadywać. Wystarczy wyciągnąć identyfikator sprzętowy i wrzucić go w wyszukiwarkę.

Wchodzisz w Menedżer urządzeń. Klikasz prawym przyciskiem myszy na nieznane urządzenie. Wybierasz Właściwości. Przechodzisz do zakładki Szczegóły. Z rozwijanej listy wybierasz Identyfikatory sprzętu. Zobaczysz ciąg znaków przypominający kod. Interesują cię wartości VEN (Vendor – producent) oraz DEV (Device – urządzenie).

Kopiujesz najkrótszy ciąg zawierający VEN i DEV. Wklejasz go w Google. W ciągu trzech sekund wiesz, że brakuje ci sterownika czytnika kart pamięci Ricoh albo modułu Bluetooth od Broadcoma. Pobierasz plik. Wskazujesz go ręcznie przez Menedżer urządzeń. Wykrzyknik znika. Sprzęt ożywa.

Programy do automatycznej aktualizacji sterowników – warto czy omijać?

Omijać. I to najszerszym możliwym łukiem na rynku.

Aplikacje takie jak Driver Booster, DriverPack Solution czy inne rzekomo magiczne narzędzia to zazwyczaj oprogramowanie z pogranicza malware. Wymuszają instalację przestarzałych paczek, podmieniają sygnatury, wpychają do autostartu własne procesy skanujące. Użytkownik myśli, że optymalizuje system, a tak naprawdę instaluje sobie potężny balast. Narzędzia tego typu potrafią nadpisać dedykowany sterownik touchpada w laptopie generycznym plikiem myszy PS/2. Gładzik przestaje obsługiwać gesty. Scrollowanie dwoma palcami umiera.

Zamiast polegać na zewnętrznych śmieciach, używaj wbudowanych asystentów od producentów sprzętu. Lenovo ma swoje Vantage. Dell oferuje SupportAssist. Te programy weryfikują sprzęt po numerze seryjnym płyty głównej (Service Tag). Pobierają dokładnie to, co zeszło z taśmy produkcyjnej w fabryce. Są bezpieczne. Nie obciążają procesora w tle.

Ręczna instalacja kontra instalatory producentów

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek. Mamy w biurze pięć stacji roboczych do renderowania wideo. Każda z nich dostała czysty system. Na trzech puściłem automatyczny instalator Armoury Crate od ASUSa. Na dwóch pozostałych wgrałem same czyste pliki INF przez Menedżer urządzeń, omijając kolorowe panele sterowania z RGB.

Wynik? Maszyny z czystymi plikami INF uruchamiają się cztery sekundy szybciej. Nie mają w tle procesów odpowiadających za synchronizację światełek LED. Zużycie pamięci RAM na starcie jest niższe o 400 megabajtów. Dobrym pomysłem jest izolowanie czystych sterowników od tzw. bloatware. Rozpakowujesz paczkę ZIP pobraną od producenta. Wchodzisz w Menedżer urządzeń. Wybierasz “Aktualizuj sterownik” -> “Przeglądaj mój komputer”. Wskazujesz folder. Windows zaciąga sam plik .sys i .inf. Żadnych zbędnych programów. Czysta wydajność.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

• Czy po formacie muszę aktualizować BIOS płyty głównej?

  Nie ma takiego obowiązku. BIOS to oprogramowanie niskopoziomowe, niezależne od systemu operacyjnego Windows. Format dysku nie usuwa BIOSu. Aktualizację wykonuj tylko wtedy, gdy zmieniasz procesor na nowszy lub masz problemy ze stabilnością pamięci RAM na profilach XMP.

• Dlaczego po instalacji Windowsa nie mam dźwięku?

  Brakuje pliku układu audio od Realteka. Czasem system ustawia niewłaściwe urządzenie wyjściowe jako domyślne, puszczając sygnał na martwe złącze HDMI w monitorze. Zmień to w panelu sterowania.

• Czy muszę instalować sterowniki do monitora?

  Dla grafików pobranie profili ICM jest wskazane. Zwykły użytkownik zostawia to w spokoju. Plug and Play załatwia sprawę.

• Czy instalacja sterownika chipsetu jest naprawdę konieczna?

  Tak. Odpowiada za zarządzanie energią procesora i przepustowość portów USB. Bez niego system działa w trybie zwolnionym.

• Czy mogę użyć sterowników z Windows 10 na Windows 11?

  Systemy dzielą ten sam rdzeń graficzny (WDDM). Paczka z dziesiątki wejdzie na jedenastkę bez żadnego oporu w rejestrze.

• Jak usunąć błędnie zainstalowany sterownik karty graficznej?

  Uruchamiasz tryb awaryjny. Odpalasz program Display Driver Uninstaller (DDU). Wycinasz resztki starych plików NVIDII lub AMD. Robisz restart. Instalujesz na czysto.

Sprawdź swój menedżer urządzeń w tej sekundzie i zobacz, czy nie wisi tam zapomniany kontroler magistrali albo nierozpoznany moduł bluetooth. Zostawiam cię z tym zadaniem na pulpicie.

Bibliografia

1. Microsoft Support – https://support.microsoft.com
2. Intel Download Center – https://www.intel.com
3. AMD Drivers and Support – https://www.amd.com
4. NVIDIA Driver Downloads – https://www.nvidia.com
5. Realtek Network and Audio – https://www.realtek.com