Najbardziej pachnący Wiciokrzew

Najbardziej pachnącym wiciokrzewem uprawianym w polskich ogrodach jest wiciokrzew przewiercień, czyli Lonicera caprifolium. Tuż za nim plasuje się wiciokrzew pomorski (Lonicera periclymenum), zwłaszcza odmiana ‘Serotina’, której korzenno-miodowa woń unosi się nad altaną długo po zachodzie słońca.

Ja sam mam przewiercień posadzony przy płocie od strony sąsiada, gdzieś tak sześć lat temu wsadzony byle jak, bez planu. I właśnie ten przypadkowy wybór okazał się strzałem w dziesiątkę, bo od czerwca do sierpnia cały kawałek ogrodu pachnie jak drogie perfumy, które ktoś rozlał na trawnik. Zapach wiciokrzewu to zresztą temat dużo bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać komuś, kto zna tę roślinę tylko z opakowania sadzonki w markecie budowlanym.

Który gatunek wiciokrzewu pachnie najmocniej?

Przewiercień wygrywa pod względem intensywności zapachu z większością innych gatunków uprawianych w Europie Środkowej. Jego kwiaty, zebrane w okółki tuż przy liściach, wydzielają aromat określany przez hodowców jako słodko-korzenny z nutą wanilii. To nie jest subtelny, delikatny zapach fiołka. To coś, co czuje się z odległości kilku metrów, zwłaszcza gdy powietrze jest wilgotne i bezwietrzne.

Wiciokrzew pomorski radzi sobie niewiele gorzej. Rodzimy dla naszej strefy klimatycznej, rośnie dziko w lasach i zaroślach od Pomorza po Podkarpacie, a jego kwiaty pachną bardziej cytrusowo, z lekką nutą jaśminu. Niektórzy ogrodnicy twierdzą wręcz, że to on, a nie przewiercień, zasługuje na tytuł najbardziej pachnącego wiciokrzewu w naszym klimacie, bo lepiej znosi mrozy i kwitnie obficiej na słabszych glebach.

Jest jeszcze trzeci kandydat, o którym mało kto pamięta. Wiciokrzew pachnący, czyli Lonicera fragrantissima, to już nie pnącze, tylko krzew. Kwitnie zimą, czasem już w lutym, na gołych pędach, zanim pojawią się liście. Zapach ma cytrynowo-woskowy, intensywny mimo niskiej temperatury powietrza. Rzecz w tym, że kwiatki są drobne i niepozorne, więc całość robi wrażenie bardziej węchowe niż wizualne.

Czy wiciokrzew japoński też pachnie równie mocno?

Pachnie, i to naprawdę intensywnie, słodko niemal do przesady. Problem w tym, że Lonicera japonica w cieplejszych regionach Polski bywa uznawana za gatunek ekspansywny, który potrafi zdusić inne rośliny na rabacie. Ja bym go nie polecał do małego ogrodu przydomowego. Do większego parku, gdzie ma miejsce do rozrostu, owszem.

Dlaczego wiciokrzew pachnie mocniej wieczorem?

To nie przypadek i nie wyobraźnia zmęczonego ogrodnika po całym dniu pracy. Wiciokrzewy ewoluowały pod kątem zapylania przez ćmy nocne, głównie zawisaki, a te owady polują na nektar po zmroku. Rośliny zwiększają wtedy produkcję związków lotnych, między innymi linalolu i indolu, żeby skuteczniej przywabić zapylacza, który nie widzi kwiatu, ale świetnie czuje jego zapach z dużej odległości.

W dzień wiciokrzew też pachnie. Słabiej. Temperatura i nasłonecznienie przyspieszają parowanie olejków eterycznych, więc zapach ucieka szybciej, zanim zdąży się skumulować w powietrzu wokół rośliny.

O której godzinie zapach jest najintensywniejszy?

Z moich obserwacji, między dwudziestą a dwudziestą drugą latem, gdy słońce już zaszło, a powietrze jeszcze nie wystygło. Chociaż szczerze mówiąc brakuje mi twardych pomiarów stężenia lotnych związków organicznych z własnego ogrodu, więc to raczej wrażenie nosa niż dane z laboratorium.

Jakie odmiany pachnącego wiciokrzewu warto wybrać do ogrodu?

Poniższa tabela zbiera gatunki i odmiany, które najczęściej pojawiają się w polskich szkółkach i centrach ogrodniczych. Nie jest to lista zamknięta, bo hodowcy co roku wprowadzają nowe krzyżówki, ale te pozycje sprawdzają się w naszej strefie mrozoodporności bez większych problemów.

Z tej czwórki najmniej pachnie heckrottii. Rekompensuje to za to długim i powtarzanym kwitnieniem oraz odpornością na choroby grzybowe, które czasem atakują liście przewiercienia pod koniec lata.

Gdzie posadzić najbardziej pachnący wiciokrzew, żeby czuć go najmocniej?

Blisko okna sypialni to błąd. Zapach bywa na tyle intensywny, że u niektórych osób wywołuje ból głowy, zwłaszcza przy otwartym oknie w ciepłą, bezwietrzną noc. Lepszym pomysłem jest nasadzenie przy altanie, tarasie albo ścieżce prowadzącej do wejścia, w odległości trzech do czterech metrów od miejsca, gdzie ludzie faktycznie przesiadują wieczorami.

Wiciokrzew lubi stanowisko, gdzie korzenie mają cień, a pędy i kwiaty słońce. Sadzi się go więc często przy niskim murku albo osłonie z innych krzewów, tak by nasada rośliny nie przegrzewała się w pełnym słońcu. To akurat zasada znana ogrodnikom od dziesięcioleci, nie żadna nowość.

Czy wiciokrzew nadaje się na balkon w donicy?

Da się, ale z zastrzeżeniem. Donica musi mieć pojemność minimum trzydziestu litrów, bo system korzeniowy u dorosłej rośliny jest spory. Na balkonie zapach rozchodzi się gorzej niż w otwartym ogrodzie, więc efekt węchowy bywa skromniejszy niż oczekiwania kupującego sadzonkę w internecie.

Jak pielęgnować wiciokrzew, żeby kwitł obficie i intensywnie pachniał?

Podlewanie regularne, ale bez zalewania. Gleba przepuszczalna, lekko wilgotna, z dodatkiem kompostu wiosną. Przycinanie po kwitnieniu, nigdy przed, bo pąki zawiązują się na pędach z poprzedniego sezonu u większości odmian pnących.

Nawożenie nadmiarem azotu działa odwrotnie do zamierzonego efektu. Roślina rośnie wtedy bujnie liściowo, kwitnie słabiej, a zapach kwiatów robi się wodnisty, mniej skoncentrowany. Lepiej sprawdza się nawóz wieloskładnikowy z przewagą fosforu i potasu, podawany dwa razy w sezonie.

Co zrobić, gdy wiciokrzew przestaje pachnieć po kilku latach?

Zazwyczaj winne jest zagęszczenie pędów. Stare, zdrewniałe gałęzie zabierają energię rośliny, a młode pędy kwiatowe nie dostają wystarczająco światła. Radykalne cięcie odmładzające co trzy, cztery lata zwykle przywraca obfite kwitnienie już w kolejnym sezonie.

Czy wiciokrzew pachnący jest bezpieczny dla dzieci i zwierząt domowych?

Owoce większości gatunków wiciokrzewu są toksyczne po spożyciu, wywołują mdłości i bóle brzucha u dzieci oraz u psów. Kwiaty same w sobie nie są niebezpieczne w kontakcie ani przez wąchanie. Problem pojawia się jesienią, kiedy na pędach dojrzewają czerwone jagody, bardzo kuszące wizualnie dla małego dziecka bawiącego się w ogrodzie.

Dlatego sadząc wiciokrzew w ogrodzie z małymi dziećmi, warto wybrać miejsce z dala od piaskownicy czy trampoliny. Albo po prostu obcinać owoce zaraz po przekwitnięciu, zanim dojrzeją.

Ile kosztuje sadzonka najbardziej pachnącego wiciokrzewu?

Ceny w polskich szkółkach wahają się od kilkunastu złotych za młodą sadzonkę w doniczce dwulitrowej do kilkudziesięciu złotych za okaz w pojemniku pięciolitrowym, gotowy do posadzenia przy altanie od razu z efektem ozdobnym. Odmiany importowane, jak niektóre krzyżówki heckrottii, bywają droższe, bo szkółki sprowadzają je z Holandii lub Niemiec.

Prawda jest zresztą taka, że przewiercień i pomorski rozmnaża się bez trudu z sadzonek pędowych. Znajomy ogrodnik dał mi kiedyś odcinek pędu z własnej rośliny, wstawiłem go do wody na parapecie, po trzech tygodniach miał korzenie. Rok później kwitł już przy mojej furtce.

Czy warto sadzić kilka odmian wiciokrzewu obok siebie?

Zdecydowanie tak, pod warunkiem że mamy dość miejsca. Zestawienie przewiercienia kwitnącego latem z fragrantissimą kwitnącą zimą daje efekt zapachowy rozciągnięty niemal na cały rok, z przerwą jedynie na jesień i wczesną wiosnę. To rozwiązanie stosowane w ogrodach angielskich od dawna, gdzie sekcje zapachowe planuje się tak, by żaden miesiąc nie był pozbawiony aromatu z rabaty.

No dobrze, teraz Twoja kolej. Masz w ogrodzie kawałek płotu, ściany albo pergoli, który stoi pusty od lat, bo nie wiedziałeś co tam posadzić? Wybierz przewiercień albo pomorski, wsadź go wiosną, zapomnij o nim przez dwa sezony poza podstawowym podlewaniem, a trzeciego lata wieczorem usiądź bliżej tego miejsca. Przekonaj się sam, czy to faktycznie ten zapach, o którym piszą wszyscy blogerzy ogrodniczy, czy tylko kolejna legenda internetowa podkręcona przez marketing szkółek.

Pytania i odpowiedzi

• Jaki wiciokrzew pachnie najmocniej w polskim klimacie? Wiciokrzew przewiercień (Lonicera caprifolium), z zapachem słodko-korzennym, nasilającym się wieczorem.
• Czy wiciokrzew pomorski jest bardziej mrozoodporny niż przewiercień? Tak, jako gatunek rodzimy dla Polski znosi ostrzejsze zimy i gorsze gleby lepiej niż przewiercień.
• Kiedy kwitnie wiciokrzew pachnący zimowy? Lonicera fragrantissima kwitnie od stycznia do marca, zanim pojawią się liście.
• Czy owoce wiciokrzewu są jadalne? Nie, większość gatunków ma owoce toksyczne, niebezpieczne zwłaszcza dla dzieci i psów.
• Czy wiciokrzew nadaje się do uprawy w donicy na balkonie? Tak, potrzebuje jednak donicy o pojemności co najmniej trzydziestu litrów.
• Jak przyspieszyć kwitnienie wiciokrzewu po posadzeniu? Ograniczyć nawożenie azotem, zastosować nawóz z fosforem i potasem, przycinać dopiero po przekwitnięciu.

Bibliografia:

1. Instytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy – https://www.inhort.pl
2. Royal Horticultural Society – https://www.rhs.org.uk
3. Missouri Botanical Garden – https://www.missouribotanicalgarden.org
4. Wydawnictwo Naukowe PWN – https://pwn.pl
5. Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu – https://puls.edu.pl
6. Polski Związek Działkowców – https://pzd.pl