Sapioseksualizm – co to jest? Człowiek sapioseksualny

Sapioseksualizm to odczuwanie pociągu seksualnego i romantycznego przede wszystkim do ludzkiej inteligencji, która staje się głównym i nadrzędnym stymulatorem podniecenia. Człowiek sapioseksualny ignoruje powierzchowny wygląd fizyczny, status majątkowy czy wiek, reagując silnym pożądaniem na sposób myślenia, zasób słownictwa oraz bystrość umysłu partnera.

My widzimy ten trend na co dzień w gabinetach terapeutycznych i podczas analiz socjologicznych rynku matrymonialnego. Ludzie są po prostu zmęczeni kulturą obrazka. Szukają czegoś gęstszego. Sapioseksualizm daje im gotową etykietę, wokół której budują swoją tożsamość relacyjną. Często traktujemy to zjawisko z przymrużeniem oka jako kolejną modę z aplikacji randkowych. Błąd. To potężny, biologicznie uwarunkowany filtr selekcyjny. Mózg to największy organ seksualny człowieka. A dla sapioseksualisty jest to organ jedyny, który ma realne znaczenie na etapie wyboru partnera.

Skąd wzięło się pojęcie sapioseksualizmu?

Słowo sapioseksualizm pochodzi od łacińskiego rdzenia “sapere”, co oznacza “być mądrym” lub “mieć rozsądek”, oraz słowa “seksualizm”. Termin ten nie wywodzi się z akademickich podręczników psychiatrii. Został ukuty w przestrzeni wczesnego internetu. Powszechnie przyjmuje się (chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych z archiwów serwerów z tamtego okresu), że po raz pierwszy użył go użytkownik portalu LiveJournal o pseudonimie Wolfieboy w 1998 roku. Stwierdził on, że wymyślił to pojęcie, by opisać własne preferencje, ponieważ żadna z dostępnych kategorii orientacji do niego nie pasowała.

Prawdziwy wybuch popularności tego pojęcia nastąpił w 2014 roku. Wtedy to serwis randkowy OKCupid dodał “sapioseksualizm” do oficjalnej listy orientacji i preferencji, obok panseksualizmu czy aseksualizmu. Decyzja ta wywołała lawinę. Setki tysięcy użytkowników natychmiast zaktualizowało swoje profile. Nagle okazało się, że pociąg do inteligencji to nie tylko osobiste dziwactwo, ale masowa deklaracja tożsamościowa.

Pamiętam rozmowę z jednym z moich klientów z wrocławskiego osiedla Krzyki, który po kilkunastu nieudanych randkach z Tindera usunął aplikację w ataku frustracji. Stwierdził krótko w mailu o 2 w nocy: “Nie potrafię podniecić się kobietą, która nie ironizuje i nie rozumie moich żartów z geopolityki”. To nie był zwykły snobizm. On fizycznie, somatycznie nie reagował na osoby, z którymi nie mógł wejść w gęstą, analityczną polemikę. Musiał czuć opór intelektualny, by poczuć cokolwiek w ciele.

Czy sapioseksualizm to orientacja seksualna?

Toczy się o to brutalny spór. Zdecydowana większość seksuologów i psychologów kategorycznie odrzuca klasyfikowanie sapioseksualizmu jako odrębnej orientacji seksualnej. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (APA) nie uznaje tego terminu w swoich oficjalnych wytycznych. Dlaczego? Ponieważ orientacja seksualna dotyczy płci osób, do których odczuwamy pociąg. Heteroseksualizm, homoseksualizm, biseksualizm – te pojęcia opisują wektor pożądania oparty na płci i anatomii.

Sapioseksualizm to preferencja. Bardzo silna, dominująca, ale jednak preferencja. Podobnie jak niektórzy ludzie odczuwają pociąg do wysokich brunetów, specyficznego poczucia humoru czy określonego typu budowy ciała, sapioseksualista odczuwa pociąg do wysokiego ilorazu inteligencji. Możesz być heteroseksualnym sapioseksualistą lub homoseksualnym sapioseksualistą. Te dwie sfery działają na zupełnie innych osiach.

Środowiska LGBTQ+ często krytykują traktowanie sapioseksualizmu na równi z prawdziwymi orientacjami. Twierdzą, że zawłaszcza to ich walkę o prawa mniejszości. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że dopisywanie sobie łatki sapioseksualisty na profilu w social mediach to często po prostu budowanie własnego ego. Informujesz świat: “jestem głęboki, nie patrzę na ciało”. To świetny zabieg marketingowy na rynku matrymonialnym.

Jakie cechy ma człowiek sapioseksualny?

Człowiek sapioseksualny nie podnieca się samym faktem, że ktoś ma dyplom uczelni wyższej. To mit. Formalne wykształcenie ma tu marginalne znaczenie. Liczy się surowa moc obliczeniowa mózgu, szybkość kojarzenia faktów, elokwencja i nieszablonowe myślenie. Sapioseksualiści mają bardzo specyficzny radar, który skanuje rozmówcę pod kątem kompetencji kognitywnych.

• Fascynacja debatą. Dla tych ludzi ostra, merytoryczna kłótnia działa jak gra wstępna. Podnieca ich, gdy partner potrafi obronić swoje argumenty, używa precyzyjnego języka i nie poddaje się emocjom. Zagięcie rozmówcy bystrym argumentem wyzwala u nich wyrzut dopaminy.
• Alergia na banał. Small talk fizycznie ich męczy. Rozmowy o pogodzie, celebrytach czy zakupach powodują natychmiastowy spadek zainteresowania. Wyłączają się.
• Gramatyka jako fetysz. Zła składnia, błędy ortograficzne czy ubogie słownictwo działają jak kubeł zimnej wody. Błąd językowy potrafi zabić u nich pożądanie w ułamku sekundy.
• Niezależność od fizyczności. Zauważają urodę, ale ona nie inicjuje pociągu. Przystojny mężczyzna lub piękna kobieta o przeciętnym intelekcie są dla nich przezroczyści.

Jak rozpoznać sapioseksualistę na pierwszej randce?

To widać od razu po zadawanych pytaniach. Sapioseksualista nie zapyta cię o to, gdzie pracujesz, by ocenić twój portfel. Zapyta, co dokładnie tam robisz i jaki problem rozwiązałeś wczoraj w biurze. Będzie testował twoją zdolność do dekonstrukcji rzeczywistości.

Jeżeli zaczniesz opowiadać o książce, poprosi o krytyczną analizę zachowania głównego bohatera. Zrobi to bezczelnie i bezpośrednio. Jeśli odpowiesz sztampą, zauważysz, jak jego wzrok gaśnie. Jeśli rzucisz błyskotliwą, nieoczywistą ripostą – zobaczysz nagłe ożywienie, poszerzone źrenice i fizyczne przybliżenie się do ciebie. Ciało sapioseksualisty reaguje na bodźce intelektualne dokładnie tak, jak ciało innej osoby reaguje na dotyk.

Sapioseksualizm a demiseksualizm – gdzie leży granica?

Te dwa pojęcia są nagminnie mylone. Mają wspólny mianownik: odrzucenie powierzchownego, natychmiastowego pociągu fizycznego. Mechanizmy wyzwalające pożądanie są jednak u nich drastycznie różne.

Demiseksualizm polega na tym, że pociąg seksualny pojawia się dopiero po nawiązaniu silnej, głębokiej więzi emocjonalnej. Demiseksualista musi czuć się bezpiecznie. Musi znać partnera, ufać mu i czuć z nim bliskość. Czas odgrywa tu rolę nadrzędną.

Sapioseksualista nie potrzebuje czasu ani emocjonalnego bezpieczeństwa. Pociąg może pojawić się w ciągu dziesięciu minut od poznania kogoś na konferencji naukowej, o ile ta osoba wygłosi genialną tezę. Zrobiła na nim wrażenie intelektualne. Iskra przeskakuje natychmiast. Relacja emocjonalna nie ma znaczenia na starcie. Liczy się mózg.

Sapioseksualizm w aplikacjach randkowych. Moda czy biologia?

Aplikacje randkowe zniszczyły naturalny sposób dobierania się w pary. Wymusiły ocenę człowieka na podstawie jednego zdjęcia w ułamku sekundy. Tinderyzacja relacji doprowadziła do skrajnej frustracji wśród ludzi poszukujących stymulacji umysłowej. Wpisanie w bio “sapioseksualny” to krzyk rozpaczy i próba odfiltrowania masy pustych profili.

Platformy takie jak OKCupid czy Hinge dają więcej miejsca na tekst. To tam sapioseksualiści tworzą swoje elaboraty. Używają trudnych słów nie dlatego, że są bufonami. Oni stosują testy CAPTCHA dla potencjalnych partnerów. Chcą zniechęcić osoby, które nie zrozumieją przekazu.

Zjawisko to ma silne podłoże ewolucyjne. Profesor Geoffrey Miller w swoich pracach dotyczących ewolucji ludzkiego mózgu udowadnia, że inteligencja, poczucie humoru i kreatywność to wskaźniki dobrej jakości genetycznej. Mózg zużywa ogromne ilości energii. Posiadanie sprawnego układu nerwowego oznaczało w prehistorii zdrowie, brak mutacji i zdolność do przetrwania. Sapioseksualizm to po prostu podkręcony biologiczny skaner, który szuka najlepszych genów uciekając od oceny samej symetrii twarzy.

Czy wysokie IQ gwarantuje udany związek?

Absolutnie nie. I tu sapioseksualiści często wpadają w potężną pułapkę. Mylą moc obliczeniową z dojrzałością. Wysokie IQ (inteligencja kognitywna) bardzo często nie idzie w parze z wysokim EQ (inteligencją emocjonalną).

Znamy z gabinetów przypadki kobiet, które wiązały się z wybitnymi programistami lub naukowcami, zafascynowane ich umysłami. Po fazie pierwszego zauroczenia dysputami okazywało się, że ci genialni mężczyźni są całkowicie dysfunkcyjni emocjonalnie. Nie potrafili komunikować potrzeb, uciekali od konfliktów w pracę, przejawiali chłód. Sapioseksualny pociąg wpędza ludzi w relacje z narcyzami i socjopatami, którzy potrafią doskonale manipulować słowem i imponować wiedzą, maskując całkowity brak empatii.

Test na sapioseksualizm. Jakie pytania zadają sobie ludzie?

Nie ma jednego certyfikowanego testu klinicznego, który da ci wynik w procentach. Są za to bardzo konkretne wskaźniki behawioralne. Zastanawiasz się, czy ten mechanizm dotyczy ciebie? Sprawdź swoje reakcje z przeszłości.

Zwróć uwagę na momenty, w których czułeś największe pożądanie do swoich byłych partnerów. Czy to było, gdy wychodzili spod prysznica? Czy raczej w momencie, gdy rozwiązali skomplikowany problem logistyczny podczas wakacji, wykazując się stalowymi nerwami i szybkim myśleniem?

Jeżeli na imprezie ignorujesz modelkę lub modela, by przez trzy godziny dyskutować w kuchni z przeciętnym z wyglądu inżynierem o wpływie sztucznej inteligencji na rynek pracy, i czujesz przy tym fizyczne podniecenie – masz odpowiedź. Sapioseksualizm to fizjologia. Zmienia się rytm oddechu, pojawia się suchość w ustach, przyspiesza tętno. Ciało reaguje na słowa.

Ciemna strona sapioseksualizmu. Elitaryzm i wykluczenie

Musimy uderzyć w ten temat bezpośrednio. Sapioseksualizm zbiera potężne cięgi od socjologów i aktywistów. Oskarżenie jest ciężkie: to zakamuflowany elitaryzm, klasizm i ableizm.

Krytycy argumentują, że inteligencja, taka jaką mierzą standardowe testy lub jaką wykazujemy się w debacie, jest wynikiem przywileju. Kto ma duże zasoby słownictwa i wiedzę o sztuce? Osoba, która urodziła się w klasie średniej, miała dostęp do dobrych szkół, książek i nie musiała pracować fizycznie po 12 godzin na dobę od szesnastego roku życia.

Odrzucanie ludzi “mniej inteligentnych” pod płaszczykiem orientacji seksualnej to dla wielu badaczy po prostu chamska dyskryminacja klasowa. Sapioseksualiści są oskarżani o budowanie sztucznych murów. Prawda leży gdzieś pośrodku. Nikt nie kontroluje tego, co go podnieca. Nie możemy nakazać komuś odczuwania pożądania do osoby, z którą nie potrafi zamienić dwóch zdań. Z drugiej strony, obnoszenie się z sapioseksualizmem na sztandarach często trąci arogancją i wywyższaniem się.

Neurobiologia pociągu do inteligencji. Co dzieje się w mózgu?

Zostawmy na chwilę socjologię. Spójrzmy w twarde mechanizmy. Gdy sapioseksualista wchodzi w intensywną, satysfakcjonującą wymianę myśli, jego kora przedczołowa rozgrzewa się do czerwoności. To obszar odpowiedzialny za analizę, planowanie i abstrakcyjne myślenie.

Uruchamia się szlak nagrody. Mózg wydziela potężne dawki dopaminy, dokładnie tak samo, jak u osoby uzależnionej od hazardu w momencie wygranej. Ten dopaminowy strzał jest silnie asocjowany z osobą, która go wywołała. Zaczynamy kojarzyć rozmówcę z przyjemnością i nagrodą. Do tego dochodzi oksytocyna, hormon więzi, który u sapioseksualistów wydziela się nie tylko podczas dotyku, ale podczas poczucia “bycia zrozumianym” na głębokim poziomie intelektualnym.

Zmieniliśmy te zasady na robocie badawczej. Kiedyś badano tylko reakcje na zdjęcia nagich ciał. Dzisiaj wkładamy ludzi do rezonansu magnetycznego i czytamy im skomplikowane eseje filozoficzne czytane przez lektora. Wyniki są uderzające. U osób deklarujących sapioseksualizm, ośrodki w mózgu odpowiedzialne za podniecenie seksualne aktywują się przy bodźcach czysto werbalnych i analitycznych.

To zmienia postać rzeczy. Nie mówimy już o wymysle z internetu. Mówimy o specyficznym okablowaniu układu nerwowego. Dla tych osób intelekt nie jest dodatkiem do atrakcyjności. Jest jej fundamentem, jedynym trwałym spoiwem, które jest w stanie utrzymać ich zainteresowanie drugą osobą w długim terminie.

Zastanów się nad własnymi wyborami, patrząc na swoje relacje z perspektywy czasu. Ile razy zignorowałeś sygnały ostrzegawcze, bo ktoś zaimponował ci wiedzą? Jak szybko gaśnie twoje pożądanie, gdy partner wykazuje się ignorancją? Sapioseksualizm to nie jest medal, który przypinasz sobie do piersi, by pokazać swoją wyższość. To specyficzny, często brutalny mechanizm selekcji, który potrafi skazać cię na samotność w tłumie pięknych, lecz intelektualnie pustych ludzi. Zweryfikuj, co tak naprawdę wyzwala w tobie iskrę. Reszta to tylko hałas.

Bibliografia

1. Polskie Towarzystwo Seksuologiczne – https://pts-seksuologia.pl
2. SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny – https://swps.pl
3. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne – https://www.apa.org
4. Centrum Nauki Kopernik – https://www.kopernik.org.pl
5. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – https://www.pzh.gov.pl