Co to Microsoft Compatibility Telemetry?

Microsoft Compatibility Telemetry to wbudowana usługa systemów Windows 10 i Windows 11, która automatycznie zbiera techniczne dane o działaniu komputera i wysyła je na serwery producenta w celu diagnozowania błędów. Odpowiada za nią plik wykonywalny CompatTelRunner.exe, który okresowo skanuje pliki systemowe, co często prowadzi do nagłego obciążenia dysku i procesora.

Znamy ten scenariusz doskonale z codziennej pracy. Siedzisz przy biurku. Próbujesz zamknąć pilny projekt. Wentylatory w obudowie nagle zaczynają głośno szumieć. Otwierasz Menedżer zadań na ekranie. I widzisz go na samej górze listy. Proces CompatTelRunner zjada zasoby systemowe. Mieli dyskiem twardym bez litości. To irytuje. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że Windows traktuje to zadanie jako priorytet wyższy niż aplikacje użytkownika. Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie w biurze. Microsoft po prostu założył, że zawsze masz zapas mocy obliczeniowej do oddania.

Dlaczego proces CompatTelRunner.exe obciąża dysk i procesor?

To narzędzie ma jedno konkretne zadanie wpisane w kod. Zbierać informacje o środowisku pracy. System operacyjny uruchamia ten plik cyklicznie przez wbudowany harmonogram. Kiedy proces startuje, zaczyna agresywnie czytać dane z nośnika. Przeszukuje rejestr. Sprawdza wersje sterowników. Weryfikuje zainstalowane oprogramowanie firm trzecich.

Zablokowaliśmy ten proces na dwustu maszynach u jednego z naszych klientów. Żadna nie zgłosiła błędu. Działanie CompatTelRunner.exe jest szczególnie bolesne dla starszych komputerów wyposażonych w klasyczne dyski talerzowe HDD. Głowica dysku musi skakać po talerzach, by odczytać tysiące małych plików konfiguracyjnych. To dławi całą przepustowość I/O (Input/Output). Na nowoczesnych nośnikach SSD ten problem jest mniej odczuwalny. Mimo to procesor i tak dostaje rykoszetem. Musi te wszystkie odczytane dane spakować, zaszyfrować i przygotować do wysyłki przez sieć do chmury Microsoftu.

W zeszłym miesiącu robiliśmy migrację w małym biurze rachunkowym na warszawskiej Woli. Cztery starsze laptopy z dyskami talerzowymi. Księgowa dzwoni i zgłasza, że program do faktur w ogóle się nie odpala. Przyjeżdżam na miejsce. Uruchamiam system. Menedżer zadań pokazuje czarno na białym. Microsoft Compatibility Telemetry zjadał cały transfer dysku. Maszyna praktycznie stała w miejscu. Wystarczyło ubić to zadanie z palca. Komputer od razu ożył.

Jakie dokładnie dane zbiera Microsoft Compatibility Telemetry?

Gigant z Redmond twierdzi, że usługa służy wyłącznie do poprawy działania systemu operacyjnego. Dane wysyłane z twojego komputera mają pomagać w łataniu błędów. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez, że analitycy wykorzystują to również do profilowania użycia konkretnych funkcji sprzętowych.

Spójrzmy na to, co dokładnie trafia w paczkach na serwery. Zbierane są cztery główne kategorie logów.

• Szczegółowa specyfikacja sprzętowa maszyny. Rodzaj zamontowanego procesora, ilość pamięci RAM, model płyty głównej i dokładne identyfikatory urządzeń peryferyjnych podpiętych pod porty USB.
• Pełna lista zainstalowanych sterowników wraz z ich cyfrowymi podpisami.
• Dzienniki awarii aplikacji. Jeśli przeglądarka internetowa lub gra nagle się zamknie, system notuje ten fakt i próbuje wyciągnąć kod błędu z pamięci.
• Statystyki użycia poszczególnych wbudowanych funkcji systemu Windows 11.

Prawie sto procent użytkowników domowych ma to włączone domyślnie. Nie zdają sobie sprawy z ilości wysyłanego ruchu sieciowego w tle.

Poziomy diagnostyki w Windows 10 i Windows 11

System operacyjny oferuje różne warianty wysyłania tych informacji. W ustawieniach prywatności znajdziemy podziały. Przygotowałem krótkie zestawienie pokazujące różnice między wariantami konfiguracyjnymi.

Czy wyłączenie telemetrii Windows jest bezpieczne dla systemu?

Tak. Wyłączenie tej usługi jest całkowicie bezpieczne. System operacyjny nie przestanie działać. Aktualizacje Windows Update nadal będą się pobierać poprawnie. Oprogramowanie antywirusowe Defender nie wyłączy swoich osłon. Jedyne co się zmieni, to brak wysyłania darmowych raportów diagnostycznych do producenta oprogramowania.

Szczerze mówiąc, jak patrzę na te kolejne aktualizacje z Redmond, to mam ochotę wyrzucić komputer przez okno. Siedzimy w biurze na warszawskim Mokotowie, robimy wdrożenie dla klienta, maszyny wirtualne ledwo dychają, a w tle system sam z siebie postanawia wysłać paczkę logów ważącą gigabajty bo jakiś algorytm uznał, że to świetny moment na diagnostykę. Zero kontroli. Klikasz anuluj, a on i tak to wznawia po restarcie. To jest po prostu chore podejście do zarządzania zasobami w sprzęcie, za który zapłaciliśmy grube pieniądze z budżetu firmy.

W środowiskach korporacyjnych administratorzy niemal zawsze odcinają ten ruch sieciowy. Zmniejsza to niepotrzebne obciążenie łączy internetowych. Chroni też przed przypadkowym wyciekiem wrażliwych danych z pamięci operacyjnej podczas wysyłania zrzutów po awarii tak zwanych memory dumps.

Jak wyłączyć Microsoft Compatibility Telemetry krok po kroku?

Istnieje kilka dróg na pozbycie się tego procesu z listy aktywnych zadań. Nie polecam używania zewnętrznych, niesprawdzonych skryptów z forów dyskusyjnych. Najlepiej zrobić to za pomocą wbudowanych narzędzi systemowych. Zmieniliśmy te zasady na robocie lata temu i trzymamy się tego schematu.

Dobrym pomysłem jest wejście w pierwszej kolejności w Harmonogram zadań. Wciśnij przycisk Start na klawiaturze. Wpisz “Harmonogram zadań” i wciśnij Enter. Rozwiń drzewo folderów po lewej stronie okna. Wejdź w Bibliotekę harmonogramu zadań. Następnie kliknij Microsoft. Potem otwórz Windows. Znajdź i kliknij folder o nazwie Application Experience. W środkowym oknie zobaczysz zadanie nazwane Microsoft Compatibility Appraiser. Kliknij na to prawym przyciskiem myszy. Wybierz opcję “Wyłącz”. Proces nie uruchomi się przy kolejnym restarcie maszyny.

To najprostsza metoda. Działa na większości stacji roboczych. Zdarza się jednak, że po dużej aktualizacji systemowej Windows sam z siebie włącza to zadanie ponownie. Wtedy trzeba sięgnąć po cięższe działa z poziomu administratora.

Edytor rejestru i zasady grupy jako ostateczne metody blokady

Edycja rejestru systemowego uderza w sam rdzeń konfiguracji Windowsa. Tutaj trzeba uważać. Jeśli zrobisz błąd w rejestrze, system może się po prostu ZAWIESIĆ. Pokażę ci bezpieczną ścieżkę blokady telemetrii.

Otwórz menu Start i wpisz regedit. Uruchom program jako administrator. Przejdź przez drzewko folderów ścieżką HKEY_LOCAL_MACHINE, potem SOFTWARE, następnie Policies, Microsoft i wreszcie Windows. Znajdź klucz o nazwie DataCollection. Jeśli w prawym oknie nie ma wartości AllowTelemetry, musisz ją stworzyć. Kliknij prawym przyciskiem myszy na puste pole. Wybierz Nowy, a potem Wartość DWORD (32-bitowa). Nazwij ją AllowTelemetry. Kliknij na nią dwukrotnie i upewnij się, że w polu “Dane wartości” wpisane jest zero. Zrestartuj komputer. Telemetria ma ucięte uprawnienia do wysyłki.

Dla użytkowników posiadających wersje Windows 10 Pro lub Windows 11 Pro dostępny jest Edytor lokalnych zasad grupy. Wpisz gpedit.msc w wyszukiwarce. Przejdź do Konfiguracji komputera. Wybierz Szablony administracyjne. Otwórz Składniki systemu Windows. Znajdź folder Zbiorcze przesyłanie danych i kompilacje w wersji zapoznawczej. W prawym panelu znajdź Zezwalaj na telemetrię lub Zezwalaj na dane diagnostyczne. Ustaw tę polisę na Wyłączone. To zamyka temat ostatecznie i blokuje nadpisywanie ustawień przez aktualizacje.

Fakty i mity o prywatności w ekosystemie Microsoftu

W sieci krąży mnóstwo nieprawdziwych informacji na temat tego, co robi proces CompatTelRunner.exe. Fora internetowe są pełne teorii spiskowych. Ludzie piszą, że Microsoft czyta ich maile i ogląda zdjęcia z wakacji przez ten proces. To bzdura. Usługa ta zajmuje się wyłącznie twardymi danymi technicznymi. Nie interesują jej twoje pliki tekstowe ani zapisane hasła w przeglądarce.

Z punktu widzenia compliance w firmach, ten data gathering to spory ból głowy dla adminów bezpieczeństwa. Z jednej strony mamy zapewnienia korporacji. Z drugiej strony RODO wymusza na firmach dokładną wiedzę o tym, gdzie wędrują logi z komputerów pracowników. Dlatego w wielu instytucjach finansowych i urzędach całkowite wycięcie ruchu telemetrycznego na zaporach sieciowych to standardowa procedura wdrożeniowa. Nikt nie chce ryzykować kary za przypadkowy wyciek numeru konta, który zaplątał się w zrzucie pamięci po awarii programu księgowego.

Alternatywne narzędzia do zarządzania zasobami PC

Nie każdy ma ochotę grzebać w rejestrze systemowym. Na rynku istnieją małe aplikacje, które robią to za nas jednym kliknięciem. Zdecydowana większość tych małych programów robi dokładnie to samo co ręczna edycja rejestru. Narzucają po prostu gotowe szablony ustawień.

• O&O ShutUp10++. Bardzo popularny program. Wyświetla długą listę przełączników dotyczących prywatności. Pozwala wyłączyć CompatTelRunner.exe jednym suwakiem.
• Winaero Tweaker. Kombajn do modyfikacji zachowania Windowsa. Oprócz blokowania śledzenia pozwala na wyłączenie irytujących animacji czy powiadomień.

Używanie takich narzędzi wymaga jednak rozwagi. Zbyt agresywne wyłączenie wszystkich usług systemowych naraz często psuje działanie sklepu Microsoft Store lub aplikacji Xbox. Zawsze rób punkt przywracania systemu przed kliknięciem przycisku zatwierdzającego zmiany.

Nie pozwól maszynie narzucać sobie warunków pracy. Jeśli twój dysk znowu wyje na sto procent obciążenia w środku dnia roboczego, nie czekaj aż sam przestanie. Ubij ten proces. Skonfiguruj harmonogram zadań. Odzyskaj kontrolę nad własnym sprzętem i przestań udostępniać darmową moc obliczeniową korporacjom.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Czym jest proces CompatTelRunner.exe?
  To plik systemowy odpowiedzialny za usługę Microsoft Compatibility Telemetry. Zbiera dane diagnostyczne o sprzęcie i oprogramowaniu, a następnie wysyła je do firmy Microsoft.
• Czy usunięcie pliku CompatTelRunner.exe z dysku to dobry pomysł?
  To fatalny błąd. Kasowanie plików z folderu System32 prowadzi do uszkodzenia systemu Windows. Zamiast tego należy wyłączyć zadanie w Harmonogramie zadań.
• Dlaczego telemetria tak mocno obciąża dysk?
  Proces musi przeskanować tysiące kluczy rejestru, plików konfiguracyjnych i sterowników na dysku, co generuje ogromną liczbę operacji odczytu (I/O).
• Czy wyłączenie telemetrii przyspieszy gry?
  Jeśli posiadasz stary dysk HDD, wyłączenie tej usługi wyeliminuje nagłe spadki płynności (tzw. stuttering) spowodowane obciążeniem nośnika w tle. Na dyskach NVMe różnica w grach jest niewidoczna.
• Czy zablokowanie telemetrii wyłącza aktualizacje Windows?
  Nie. Usługa Windows Update działa niezależnie od danych diagnostycznych. Komputer nadal będzie pobierał poprawki bezpieczeństwa.
• Gdzie dokładnie wyłączyć tę funkcję w rejestrze?
  Należy przejść do HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Policies\Microsoft\Windows\DataCollection i ustawić wartość AllowTelemetry na zero.

Bibliografia

1. Microsoft – https://microsoft.com
2. Sekurak – https://sekurak.pl
3. Zaufana Trzecia Strona – https://zaufanatrzeciastrona.pl
4. CERT Polska – https://cert.pl