Wingsuit – jaką prędkość można osiągnąć?

Lecąc w wingsuicie można osiągnąć prędkość spadania w przedziale od 160 do grubo ponad 300 kilometrów na godzinę. Prędkość pozioma, w zależności od profilu lotu i umiejętności skoczka, nierzadko przekracza barierę 250 km/h. To twarda fizyka. Wyskakujesz z maszyny na wysokości czterech tysięcy metrów. Kombinezon napełnia się powietrzem pod ogromnym ciśnieniem. Zaczynasz ciąć strugi z siłą, która wyrywa barki ze stawów.

Prawda jest zresztą absolutnie taka, że temat prędkości to w tym sporcie fetysz. Ludzie pytają o cyfry. Oczekują wyników z radarów. My w środowisku spadochronowym patrzymy na to trochę inaczej. Dla nas liczy się stosunek prędkości poziomej do pionowej, czyli tak zwany glide ratio. Ale rozumiem ciekawość. Skydive w stroju nietoperza to czysta definicja pędu. A ten pęd zależy od wielu zmiennych, które musisz opanować w ułamkach sekund po opuszczeniu pokładu samolotu lub krawędzi skały.

Od czego zależy prędkość w wingsuicie podczas skoku?

Fizyka dyktuje warunki. Powierzchnia nośna i kąt natarcia decydują o wszystkim. Większy kombinezon do latania łapie więcej powietrza. Zwiększa się opór, ale rośnie też siła nośna. Mniejszy sprzęt pozwala na szybsze, bardziej strome opadanie. Pamiętam skok nad doliną Lauterbrunnen. Wiatr wiał w plecy ze wschodu. Miałem na sobie model o średniej powierzchni, przeznaczony do akrobacji, a nie do bicia rekordów odległości. Zszedłem do kąta czterdziestu pięciu stopni, napiąłem nogi i nagle GPS pokazał skok wartości z 180 na 240 km/h w locie poziomym. Ziemia uciekała w dół.

Kąt natarcia to twój pedał gazu. Opuszczasz głowę, chowasz ramiona lekko do tyłu i natychmiast przyspieszasz. Zmieniasz sylwetkę w strzałę. Wzrasta opór pasożytniczy, ale grawitacja robi swoje. Z kolei wypłaszczenie sylwetki hamuje lot. Rozkładasz ramiona szeroko, łapiesz wlotami powietrze. Ciśnienie statyczne wewnątrz komór rośnie. Kombinezon staje się sztywny jak deska. Zwalniasz w pionie, zaczynasz szybować do przodu. Osiągasz terminal velocity dla danej konfiguracji ciała.

Wielkość skoczka ma znaczenie. Cięższy facet w małym stroju spada jak kamień. Lekka dziewczyna w potężnym, wielokomorowym wingsuicie o profilu wyścigowym potrafi lecieć z doskonałością aerodynamiczną rzędu 3:1. Oznacza to, że na każdy metr w dół pokonuje trzy metry do przodu. Wtedy prędkość pionowa drastycznie spada, nierzadko poniżej 60 km/h, za to pozioma utrzymuje się na wysokim poziomie.

Jak działa aerodynamika kombinezonu do latania?

Wloty powietrza to płuca tego sprzętu. Umieszczone na krawędziach natarcia, pod pachami i między nogami. Wpuszczają strugi do środka. Komory pompują się w ułamku sekundy. (Swoją drogą, ostatnio kłóciłem się z chłopakami na strefie zrzutu o te nowe materiały z nylonu ripstop. Producenci twierdzą, że to niby redukuje tarcie o jakieś ułamki procenta, ale jak dla mnie to zwykły chwyt marketingowy żeby podbić cenę sprzętu o tysiaka. Siedzimy potem w hangarze, pijemy zimną kawę z automatu i analizujemy logi z trackera, a i tak ostatecznie wszystko sprowadza się do tego, jak mocno napniesz ramiona przy wyjściu. Cała reszta to po prostu szum informacyjny dla nowicjuszy). Sztywność materiału zapobiega trzepotaniu. Trzepotanie to opór. Opór to utrata prędkości.

Kombinezon tworzy profil lotniczy zbliżony do skrzydła samolotu. Górna powierzchnia jest nieco dłuższa niż dolna. Powietrze opływające plecy przyspiesza. Tworzy się podciśnienie. To cię unosi. Ale skrzydło z materiału i ludzkich kości nigdy nie będzie idealne. Zawsze występuje opór indukowany. Generują go wiry brzegowe powstające na końcach dłoni i stóp. Dlatego w locie odczuwasz potworne zmęczenie mięśni. Utrzymanie odpowiedniego napięcia przy 200 km/h wymaga końskiego zdrowia.

Wingsuit – jaką prędkość można osiągnąć w locie poziomym a pionowym?

Podział na prędkość poziomą i pionową to podstawa analizy każdego skoku. Nie da się odpowiedzieć jedną cyfrą na pytanie o osiągi. Zrobiliśmy na wdrożeniu nowego systemu GPS testy z użyciem trzech różnych klas sprzętu. Wyniki zrzuciliśmy do bazy.

Zestawienie wygląda następująco dla skoczka o wadze osiemdziesięciu kilogramów:

Widzisz różnicę. Wyścigowe modele zmieniają cię w szybowiec. Zmniejszają opadanie do minimum, pompując energię w lot poziomy. Wymaga to jednak perfekcyjnej techniki. Niewielki błąd w ułożeniu stóp i tracisz ciśnienie w komorze ogonowej. Nagle prędkość pionowa rośnie dwukrotnie.

Skoki BASE a zrzut ze spadochronem z samolotu – gdzie leci się szybciej?

Samolot daje przewagę rzędu 140 km/h na starcie. Wyskakujesz z Cessny czy Twin Ottera i od razu masz na liczniku prędkość postępową maszyny. Wiatr uderza w materiał. Kombinezon napełnia się w ułamek sekundy. Możesz natychmiast przejść do płaskiego lotu i budować glide ratio.

Skoki BASE to inna gra. Stoisz na krawędzi klifu Monte Brento. Masz zero na liczniku. Grawitacja musi wykonać pierwszą pracę. Skaczesz w przepaść. Przez pierwsze trzy lub cztery sekundy po prostu spadasz pionowo w dół, nabierając pędu. Dopiero gdy osiągniesz około 100 km/h prędkości pionowej, wloty łapią wystarczającą ilość ciśnienia. Sprzęt twardnieje. Zaczynasz wyciągać lot do przodu. Dlatego w BASE jumpingu używa się kombinezonów, które napełniają się błyskawicznie. Opóźnienie o sekundę oznacza spotkanie z półką skalną.

Maksymalne prędkości w BASE są zazwyczaj niższe niż przy skokach z samolotu. Rzadko przekracza się 200 km/h w locie poziomym, bo brakuje wysokości na długie rozpędzanie w nurkowaniu. Wyjątkiem są skoki z ogromnych gór, gdzie masz kilka tysięcy metrów przewyższenia. Wtedy to kompletne SZALEŃSTWO. Prędkość rośnie geometrycznie wraz z każdym metrem utraty wysokości.

Jakie są oficjalne rekordy prędkości w wingsuicie?

Księga rekordów Guinnessa i logi z zawodów FAI (Fédération Aéronautique Internationale) pokazują brutalne cyfry. Fraser Corsan w 2017 roku osiągnął w nurkowaniu prędkość 396,86 km/h. Skoczył z wysokości ponad dziesięciu tysięcy metrów. Rzadkie powietrze stawiało mniejszy opór. Złamał barierę, o której wielu myślało, że jest fizycznie nieosiągalna dla materiałowego skrzydła.

W locie poziomym rekordy oscylują w granicach 320 km/h. Osiąga się je w tak zwanym speed skydivingu z wykorzystaniem wingsuita. Skoczek przez większość dystansu pikuje głową w dół, a następnie gwałtownie wypłaszcza lot, zamieniając energię kinetyczną na potężny wyrzut w przód. Wskaźniki wariują. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych z GPS-ów kalibrowanych na dzisiejszych, nowocześniejszych algorytmach 3D, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez na ten sezon. Urządzenia pomiarowe przypięte do kasku mają swoje opóźnienia i błędy odczytu.

Zacytuję tu wypowiedź Johna, instruktora z którym testowaliśmy sprzęt w Arizonie. Powiedział wprost: “Zegarki i trackery na kasku kłamią o jakieś dziesięć procent przy gwałtownych zmianach kąta lotu. Skup się na tym, jak twardy jest materiał na przedramieniu, a nie na cyfrach na ekranie po lądowaniu”.

Dlaczego proximity flying zmienia odczucie pędu?

Latanie blisko skał niszczy błędnik. Kiedy wyskakujesz z samolotu na czterech kilometrach, ziemia wydaje się stać w miejscu. Leci z tobą chmura, wskaźnik pokazuje 200 km/h, ale mózg tego nie rejestruje. Brakuje punktów odniesienia. Lag mózgu.

W proximity flying lecisz pięć metrów nad zaroślami i formacjami skalnymi. Każde drzewo ucieka w ułamku sekundy. Prędkość staje się fizycznie namacalna. Czas reakcji kurczy się do zera. Widzisz szczelinę, musisz w nią wejść. Wychylasz bark, zmieniasz kąt natarcia lewego skrzydła. Zmieniasz trajektorię. Sto pięćdziesiąt kilometrów na godzinę blisko twardej skały to totalny opad kopary. Wymaga to chirurgicznej precyzji w sterowaniu ciałem.

Błąd w ocenie odległości kończy się natychmiast. Dlatego proximity latają tylko weterani. Ludzie, którzy mają za sobą tysiące skoków z samolotu i perfekcyjnie znają charakterystykę przeciągnięcia swojego kombinezonu. Wiedzą, przy jakiej prędkości sprzęt przestaje lecieć i zaczyna spadać.

Jak bezpiecznie trenować i poprawiać glide ratio?

Trening aerodynamiki ciała to brutalna praca. Nie ma drogi na skróty. Musisz wylatać godziny, by zrozumieć, jak mikroruchy wpływają na prędkość poziomą. Zmieniliśmy te zasady na robocie lata temu. Zamiast skakać bez celu, zaczęliśmy mierzyć każdy ruch.

• Dobrym pomysłem jest zamontowanie kamery na ogonie lub stopie skoczka lecącego wyżej. W ten sposób zdobędziesz obiektywny materiał wideo pokazujący ugięcie twoich kolan. Nawet pięć stopni ugięcia w stawie kolanowym niszczy ciśnienie w tylnej komorze. Zrzucasz powietrze. Zwalniasz. Zamiast lecieć do przodu, zaczynasz tonąć w strudze. Wideo pokaże ci to czarno na białym, odzierając z iluzji, że masz idealną sylwetkę.
• Rozciągaj barki na ziemi.
• Noś obciążniki na treningach w tunelu aerodynamicznym. Zwiększysz siłę mięśni stabilizujących, co pozwoli ci utrzymać otwarte wloty przy prędkościach rzędu 250 km/h bez drżenia rąk po dwóch minutach lotu.
• Zawsze skacz z włączonym logerem GPS z próbnikiem częstotliwości 10Hz. Standardowe urządzenia z odświeżaniem co sekundę omijają najważniejsze piki prędkości w nurkowaniu. Zgraj dane na komputer, nałóż wykres prędkości pionowej na poziomą i znajdź ten jeden moment, w którym tracisz doskonałość. Zwykle to chwila, w której nieświadomie podnosisz głowę by sprawdzić wysokość na wysokościomierzu akustycznym.

Czy wiatr w plecy zawsze pomaga w wingsuicie?

Zdecydowana większość początkujących uważa wiatr w plecy za dar z niebios. Błąd. Wiatr w plecy zwiększa twoją prędkość względem ziemi (ground speed). To fakt. Przelecisz większy dystans na mapie. Ale prędkość względem strugi powietrza (airspeed) pozostaje bez zmian. Kombinezon potrzebuje opływu by generować siłę nośną.

Lecąc z silnym wiatrem w plecy, masz wrażenie, że zapierdzielasz. Ziemia zasuwa. Ale w rzeczywistości twój profil lotniczy może być na granicy przeciągnięcia. Zmieniliśmy ułożenie ciał na jednym z obozów we Włoszech, próbując wyciągnąć maksa z tylnego wiatru. Kończyło się to utratą stabilności. Z kolei wiatr w twarz zmniejsza ground speed, ale pozwala na niezwykle strome, szybkie nurkowania z ogromnym zapasem ciśnienia w komorach. Łatwiej wypłaszczyć lot i uciec w górę z zebranej energii. Fizyki wiatru nie da się oszukać prostą matematyką.

Wingsuit – jaką prędkość można osiągnąć? Wiesz już, że to zależy od miliona mikroskopijnych czynników. Od nylonu, przez pozycję głowy, aż po rodzaj skoku. Masz liczby. Masz teorię. Teraz musisz poczuć ten ciężar na barkach. Wynajmij instruktora, zrób kurs spadochronowy AFF, wylataj dwieście skoków w zwykłym stroju, a potem załóż ten materiał na siebie i sprawdź, czy twoje ramiona wytrzymają ciśnienie wiatru przy dwustu na godzinę bez mrugnięcia okiem.

FAQ – Najczęstsze pytania o prędkość w wingsuicie

• Jaka jest średnia prędkość w wingsuicie?
  Średnia prędkość spadania wynosi od 80 do 130 km/h, natomiast prędkość lotu do przodu waha się zazwyczaj w przedziale od 160 do 250 km/h, w zależności od doświadczenia skoczka i modelu sprzętu.
• Jaki jest rekord prędkości w wingsuicie?
  Oficjalny rekord w locie nurkowym należy do Frasera Corsana i wynosi 396,86 km/h. Został ustanowiony w maju 2017 roku.
• Czy skoki BASE są szybsze od skoków z samolotu?
  Nie. Skacząc z samolotu, skoczek od razu ma prędkość początkową rzędu 140 km/h (prędkość pozioma maszyny). W skokach BASE zaczyna się od zera i trzeba pionowo nabrać pędu.
• Co to jest glide ratio w wingsuicie?
  To doskonałość aerodynamiczna, czyli stosunek pokonanego dystansu w poziomie do utraconej wysokości. Najlepsze kombinezony wyścigowe osiągają glide ratio na poziomie 3:1 (trzy metry do przodu na jeden metr w dół).
• Czy łatwo sterować prędkością w locie?
  Sterowanie odbywa się poprzez zmianę sylwetki. Zmiana kąta nachylenia głowy, ramion i nóg drastycznie wpływa na opór powietrza i prędkość. Wymaga to ogromnej siły fizycznej i precyzji.
• Jaki kombinezon lata najszybciej?
  Najwyższe prędkości osiąga się w kombinezonach wyścigowych (high-performance) o bardzo dużej powierzchni nośnej i sztywnym profilu, dedykowanych dla weteranów z setkami skoków na koncie.

Bibliografia

1. Międzynarodowa Federacja Lotnicza (FAI) – https://www.fai.org
2. Księga Rekordów Guinnessa – https://www.guinnessworldrecords.com
3. United States Parachute Association (USPA) – https://www.uspa.org
4. Polskie Stowarzyszenie Spadochronowe – https://spadochrony.pl
5. British Skydiving – https://britishskydiving.org