Jaskinia Bielańska – podziemna atrakcja Tatr

Jaskinia Bielańska to największa i jedyna udostępniona do zwiedzania jaskinia krasowa w Tatrach Bielskich na Słowacji. Ta podziemna atrakcja Tatr słynie z bogatych nacieków kalcytowych, stalagmitów przypominających pagody oraz podziemnych jeziorek, przyciągając każdego roku tysiące turystów stałą temperaturą na poziomie około pięciu stopni Celsjusza. Położona na zalesionym zboczu Kobylego Wierchu, daje surowy wgląd w procesy geologiczne kształtujące ten górski region od milionów lat.

Nie ma tam absolutnie miejsca na niedzielne spacery w sandałach. Trasa turystyczna liczy prawie półtora kilometra i wymusza pokonanie ponad ośmiuset sześćdziesięciu schodów ułożonych na różnych wysokościach. My zazwyczaj polecamy ubrać grubą bluzę lub kurtkę trekkingową nawet w środku upalnego lata. Fizyczny chłód uderza w twarz od razu po przekroczeniu ciężkich, metalowych bram wejściowych. Zmieniamy otoczenie w ułamku sekundy.

Gdzie dokładnie leży jaskinia bielańska i jak tam dojechać?

Odpowiedź jest bardzo prosta. Tatrzańska Kotlina. To niewielka miejscowość tuż przy słowackiej drodze numer 66, kilkanaście kilometrów za polskim przejściem granicznym w Jurgowie. Z Zakopanego jedzie się tam ledwie godzinę z małym hakiem, o ile na trasie nie ma korków wywołanych remontami. Auto zostawiasz na płatnym parkingu na samym dole u stóp góry. Kosztuje to kilka euro za cały dzień postoju. Resztę trasy pokonujesz już wyłącznie na własnych nogach.

Parkingi zapełniają się błyskawicznie w lipcu i sierpniu. Kto przyjeżdża po godzinie dziesiątej, często musi szukać skrawka pobocza kilkaset metrów dalej. Słowacka policja regularnie wystawia tam mandaty za nieprawidłowe parkowanie. Trzeba uważać.

Czy podejście pod wejście do jaskini wyciska siódme poty?

Podejście to bez mała ponad kilometr ostrego marszu pod górę żółtym szlakiem. Pokonujesz dokładnie sto dwadzieścia dwa metry przewyższenia na bardzo krótkim odcinku. Tabliczki przy drodze informują o dwudziestu pięciu minutach drogi na szczyt. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że większość osób bez kondycji pokonuje ten odcinek w czterdzieści minut. Zatrzymują się na drewnianych ławkach. Łapią oddech. Sapią.

Kiedyś w sierpniu widziałem rodzinę, która poddała się w połowie drogi, bo ojciec ubrał sandały. Zwykłe sandały na stromą, szutrową ścieżkę w lesie pełną wystających korzeni. To jest najgorsza opcja z wszystkich możliwych. Szlak bywa śliski po opadach deszczu, a błoto oblepia buty. Wymagane jest obuwie z dobrym bieżnikiem, żeby po prostu bezpiecznie dojść do kasy biletowej.

Co skrywa trasa turystyczna pod ziemią?

Słowacy udostępnili dla zwiedzających tysiąc trzysta siedemdziesiąt metrów korytarzy. Zaczynamy w stosunkowo wąskich przejściach, by po kilkunastu minutach wyjść w ogromnych, naturalnych komorach wyżłobionych w skale. Komnata Zbójnicka robi gigantyczne wrażenie samym swoim rozmiarem. Śpiewalnia, znana lokalnie jako Hudobná sieň, całkowicie zmienia akustykę kropli wody uderzających o skały, tworząc niesamowity efekt dźwiękowy.

Są tam stalaktyty, stalagmity i potężne stalagnaty o formach przypominających wieże lub pagody. Złote Jeziorko faktycznie odbija światło z reflektorów w sposób sugerujący obecność drogocennego kruszcu na dnie. Woda ma tam zaledwie cztery stopnie i jest krystalicznie czysta. Brak zanieczyszczeń organicznych sprawia, że widać każdy kamień leżący na dnie tego zbiornika.

Pamiętam nasze wejście w zeszłoroczny lipiec. Złapała nas silna burza w połowie szlaku i uciekaliśmy przed deszczem. Słowacki przewodnik wpuścił naszą przemoczoną grupę do środka chwilę przed oficjalnym czasem. Przez wyładowania atmosferyczne w dolinie, w Śpiewalni nagle zgasło całe oświetlenie. Staliśmy w głuchej, lodowatej ciemności przez dobre cztery minuty. Słychać było tylko kapiącą wodę z sufitu. Żadne wideo w internecie nie odda tego fizycznego chłodu wchodzącego pod mokrą kurtkę. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez na najbliższy sezon turystyczny, że awarie prądu zdarzają się tam w każde upalne lato przy gwałtownych burzach w Tatrach. Słowacy po prostu restartują bezpieczniki w rozdzielni na dole i wycieczka rusza dalej.

Dlaczego w jaskini bielańskiej jest tak zimno przez cały rok?

Mikroklimat tego miejsca jest niemal całkowicie odizolowany od warunków panujących na zewnątrz masywu górskiego. Cyrkulacja powietrza zachodzi tu bardzo wolno. Temperatura waha się od pięciu do nieco ponad sześciu stopni Celsjusza, niezależnie od tego, czy na zewnątrz pada śnieg, czy świeci lipcowe słońce. Wilgotność sięga niemal stu procent.

To warunki idealne do prowadzenia speleoterapii. Leczy się w ten sposób ciężkie choroby układu oddechowego, astmę i alergie. Zresztą, pobliskie sanatorium w Tatrzańskiej Kotlinie od lat korzysta z dobrodziejstw tego krystalicznie czystego powietrza. Pacjenci zjeżdżają tu z całej Europy, żeby po prostu oddychać powietrzem pozbawionym alergenów i smogu.

Jakie zwierzęta zamieszkują podziemia tatr bielskich?

Nietoperze. Siedem różnych gatunków zimuje w tych ciemnych korytarzach. Nocek duży dominuje w oficjalnych statystykach speleologów. Mroczek pozłocisty pojawia się znacznie rzadziej. Zdecydowana większość tych ssaków chowa się w szczelinach zupełnie niedostępnych dla wzroku człowieka. Nie wiszą turystom nad głowami na rzęsiście oświetlonej trasie. Szukają spokoju, izolacji i całkowitej ciemności z dala od ludzi.

Poza nietoperzami, w podziemnych jeziorkach żyją drobne, wyspecjalizowane bezkręgowce. Ślepe studniczki. Przystosowały się do braku światła przez tysiące lat ewolucji. Straciły pigment i narząd wzroku, bo pod ziemią okazał się on zbyteczny.

Ile kosztuje bilet do jaskini bielańskiej i czy trzeba go rezerwować?

Zamiast owijać w bawełnę, powiem wprost o kosztach na robocie. Dorosły płaci około dwunastu euro za wejście, a dzieci o połowę mniej. Biletów nie kupisz online z wyprzedzeniem przez internet. Musisz odstać swoje w fizycznej kolejce do kasy przed samym wejściem na górze. Kasa często nie przyjmuje kart płatniczych, gdy padnie terminal przez brak zasięgu w górach. Miej przy sobie odliczoną gotówkę w euro.

Pewnie myślicie, dlaczego Słowacy tak BARDZO rygorystycznie pilnują zakazu robienia zdjęć? Bo to dla nich dodatkowe źródło dochodu. Za możliwość fotografowania płaci się osobno dziesięć euro. Dostajesz specjalną, widoczną z daleka naklejkę na kurtkę. Przewodnicy wyłapują ludzi robiących zdjęcia telefonem z ukrycia. Upominają ostro. Grożą wyproszeniem z trasy turystycznej. Czasami nawet przerywają opowiadanie, dopóki ktoś nie schowa smartfona do kieszeni.

Oto kilka twardych zasad zachowania pod ziemią:

• Zakaz dotykania jakichkolwiek nacieków, stalaktytów i ścian skalnych dłońmi.
• Całkowity zakaz używania lamp błyskowych i statywów.
• Nakaz trzymania się grupy i zakaz samowolnego oddalania się w boczne korytarze.
• Zakaz wnoszenia jedzenia, napojów oraz wprowadzania psów.

Kiedy jaskinia zamyka drzwi przed turystami?

Od połowy listopada do końca grudnia obiekt jest całkowicie zamknięty na kłódkę. Słowacy dają naturze odpocząć, a nietoperzom w spokoju wejść w stan hibernacji. W sezonie letnim wejścia odbywają się co godzinę lub częściej, jeśli przed kasą zbierze się odpowiednia liczba chętnych turystów. W poniedziałki jaskinia jest zamknięta przez cały rok kalendarzowy. To standardowy dzień konserwacji dla Zarządu Jaskiń Słowackich, kiedy pracownicy wymieniają żarówki i sprawdzają stan techniczny schodów.

Jak woda rzeźbiła skały przez miliony lat?

Wapienie i dolomity z okresu środkowego triasu budują ten konkretny fragment Tatr. Woda z topniejących lodowców i opadów atmosferycznych wnikała głęboko w szczeliny tektoniczne. Rozpuszczała węglan wapnia. Tworzyła gigantyczne komory, zapadliska i korytarze podziemne. Proces ten trwał niezwykle długo i wymagał specyficznych warunków chemicznych.

Trwa zresztą nadal. Kapiąca woda powoli buduje nowe centymetry stalaktytów na naszych oczach. Jeden centymetr sześcienny kalcytu narasta przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat. Zniszczenie takiego nacieku przez nieuważnego turystę to nieodwracalna strata dla natury. Ludzki pot i tłuszcz na dłoniach trwale zatrzymują proces krystalizacji skały.

Aby lepiej zrozumieć skalę tego obiektu, zestawiliśmy parametry dwóch najpopularniejszych słowackich jaskiń.

Przestań czytać kolejne opinie na forach w internecie. Zapakuj grubą bluzę z kapturem do plecaka, wsiądź w auto i podjedź na parking w Tatrzańskiej Kotlinie. Wejdź pod górę tym stromym, żółtym szlakiem, zapłać gotówką w kasie i poczuj te pięć stopni na własnej skórze. Pokonaj osiemset sześćdziesiąt schodów w dół i w górę. Zobaczysz zjawiska geologiczne, których nie odda żadne cyfrowe zdjęcie z telefonu. Wybierz się tam wcześnie rano, zanim zjadą się autokary z wycieczkami szkolnymi.

Bibliografia:

1. Słowacki Zarząd Jaskiń – https://www.ssj.sk

2. Tatrzański Park Narodowy (Słowacja) – https://www.tanap.sk

3. Portal Turystyczny Wysokie Tatry – https://vt.sk

4. Słowacka Organizacja Turystyczna – https://slovakia.travel

5. Państwowy Instytut Geologiczny – https://www.pgi.gov.pl