Odkrywamy zamek Hohenzollern

Zamek Hohenzollern stoi na szczycie góry Hohenzollern w Szwabii, około pięćdziesięciu kilometrów na południe od Stuttgartu, i jest kolebką rodu, z którego wywodzili się królowie Prus oraz cesarze Niemiec. To nie jest budowla średniowieczna w klasycznym sensie, choć fortece w tym miejscu stały już w dziesiątym wieku, bo ta, którą dziś oglądają turyści, powstała w połowie dziewiętnastego stulecia jako romantyczna rekonstrukcja dawnej potęgi rodu Hohenzollernów.

Sam dojazd już robi wrażenie. Wąska droga wije się serpentyną pod górę, a zamek wyłania się zza drzew nagle, bez ostrzeżenia. Pamiętam, jak pierwszy raz zobaczyłem te wieże znad chmur – bo zdarza się, że dolina jest spowita mgłą, a szczyt góry sterczy ponad nią jak wyspa. Właśnie to zjawisko sprawia, że Hohenzollern bywa nazywany najbardziej bajkowym zamkiem Niemiec, obok Neuschwanstein w Bawarii.

Gdzie dokładnie znajduje się zamek Hohenzollern?

Twierdza leży w kraju związkowym Baden-Württemberg, na granicy dwóch gmin – Hechingen i Bisingen. Góra, na której stoi budowla, ma wysokość 855 metrów nad poziomem morza i należy do pasma Szwabskiej Jury. Z punktu widokowego przy parkingu rozciąga się widok na dziesiątki kilometrów w każdą stronę, a przy dobrej pogodzie da się dostrzec zarysy Alp Szwajcarskich.

To położenie nie jest przypadkowe. Ród Hohenzollernów wybrał ten szczyt już w średniowieczu właśnie ze względów obronnych. Stromizna, trudny dostęp i naturalna izolacja czyniły z niego miejsce praktycznie niezdobyte przez wieki, dopóki wojska szwabskie nie zburzyły pierwotnej twierdzy w 1423 roku po długim oblężeniu.

Jak nazywa się najbliższa miejscowość?

Najbliżej leży Hechingen, miasteczko liczące około dziewiętnastu tysięcy mieszkańców. To tam warto zostawić samochód, jeśli ktoś planuje dłuższy pobyt w regionie, bo z centrum miasteczka kursują wahadłowe autobusy pod sam zamek. Piechotą da się dojść również, ale trasa liczy ponad pięć kilometrów stromego podejścia i zajmuje dobre półtorej godziny.

Jaka jest historia zamku Hohenzollern?

Historia tego miejsca dzieli się właściwie na trzy odrębne rozdziały, bo stały tu kolejno trzy różne budowle. Pierwsza forteca powstała około roku 1000 i przetrwała do wspomnianego już oblężenia w piętnastym wieku. Druga, odbudowana w stylu gotyckim w latach 1454-1461, służyła rodowi przez kolejne stulecia, choć z czasem zaczęła popadać w ruinę i stopniowo traciła znaczenie militarne.

Do dziewiętnastego wieku pozostały już tylko fragmenty murów i kaplica świętego Michała. Reszta rozpadła się albo została rozebrana przez okolicznych mieszkańców na materiał budowlany. Brzmi to niemal jak historia zapomnianego cmentarzyska kamieni, a jednak właśnie z tych gruzów zrodził się pomysł na odbudowę.

Dlaczego XIX-wieczny zamek wygląda jak z bajki?

Odpowiedzialny za to jest następca tronu Prus, późniejszy król Fryderyk Wilhelm IV, który w 1819 roku odwiedził ruiny rodzinnej siedziby i zapałał ideą jej odtworzenia. Prace budowlane ruszyły jednak dopiero w 1850 roku, a projekt powierzono architektowi Friedrichowi Augustowi Stülerowi, znanemu z prac przy Nowym Muzeum w Berlinie. Stüler czerpał inspirację z angielskiego neogotyku oraz z francuskich zamków doliny Loary, co tłumaczy charakterystyczne wieżyczki, blanki i strzeliste okna.

Budowa trwała osiem lat. Zamek ukończono w 1867 roku, choć sam Fryderyk Wilhelm IV zmarł siedem lat wcześniej i nigdy nie zobaczył gotowego dzieła. To on jednak nadał całemu przedsięwzięciu ideologiczny wymiar – zamek miał być pomnikiem chwały dynastii, nie zaś funkcjonalną rezydencją mieszkalną. I rzeczywiście, żaden król pruski nigdy na stałe tu nie zamieszkał.

Co warto zobaczyć podczas zwiedzania zamku Hohenzollern?

Teren zamku dzieli się na dwie strefy – zewnętrzną, dostępną bez biletu wstępu do komnat, oraz wnętrza, które można zwiedzać wyłącznie z przewodnikiem albo z audioprzewodnikiem w kilku językach, w tym po polsku. Sama droga przez bramy i dziedzińce już zajmuje sporo czasu, bo kompleks jest większy, niż wygląda z dołu doliny.

Komnaty i skarby rodu Hohenzollernów

Wewnątrz zobaczymy między innymi Salę Hrabiów z portretami przodków dynastii, bibliotekę królewską oraz prywatne apartamenty królowej Luizy. Największym magnesem dla zwiedzających jest jednak skarbiec, w którym wystawiono koronę króla Prus z 1889 roku – wysadzaną brylantami, choć bez pereł i rubinów, bo te dodano dopiero do kopii używanej na ceremoniach. Obok leży słynny list Fryderyka Wielkiego oraz mundur, w którym zginął.

Jest tu też coś, co mnie samego zaskoczyło przy pierwszej wizycie – przestrzelona czapka generalska należąca do jednego z przodków rodu, z dziurą po kuli dokładnie nad czołem. Przewodnik opowiadał to z takim spokojem, jakby chodziło o zwykłą pamiątkę rodzinną, a nie o przedmiot z pola bitwy sprzed dwustu lat.

Tarasy widokowe i mury obronne

Zewnętrzny obchód wzdłuż murów obronnych daje najlepsze widoki na okolicę. Z bastionu południowego widać Alb Szwabski ciągnący się aż po horyzont, a z punktu przy wieży zegarowej – całą dolinę rzeki Starzel. Warto zarezerwować na sam spacer po murach przynajmniej czterdzieści minut, bo tras widokowych jest kilka i każda prowadzi w inną stronę.

Jak kupić bilety i ile kosztuje wstęp do zamku Hohenzollern?

Bilet łączony, obejmujący teren zamku oraz zwiedzanie wnętrz z przewodnikiem, kosztuje dla dorosłego w granicach dwudziestu kilku euro, choć ceny zmieniają się sezonowo, więc zawsze lepiej sprawdzić aktualny cennik na oficjalnej stronie przed wyjazdem. Dzieci do piątego roku życia wchodzą bezpłatnie, a rodziny mogą skorzystać z biletu rodzinnego, który wychodzi zauważalnie taniej niż suma pojedynczych wejściówek.

Rezerwacja online jest dostępna i w sezonie letnim naprawdę się opłaca. Kolejki przy kasie potrafią w lipcu i sierpniu sięgać czterdziestu minut, a bilety na konkretną godzinę zwiedzania wnętrz bywają wyprzedane już przed południem w weekendy.

Czy da się zwiedzać zamek bez przewodnika?

Sam teren zewnętrzny i dziedzińce tak. Komnaty wewnątrz budynku – nie. Zasada ta obowiązuje od lat i wynika z ochrony cennych eksponatów oraz ograniczonej przestrzeni korytarzy, które po prostu nie pomieściłyby tłumu zwiedzających bez kontroli grup.

Jak dojechać do zamku Hohenzollern?

Samochodem najwygodniej. Z autostrady A81 zjeżdża się na zjeździe Hechingen, a stamtąd drogowskazy prowadzą wprost pod górę. Parking znajduje się u podnóża wzgórza, a stamtąd kursuje wahadłowy autobus wiozący turystów na sam szczyt – chodzi się tylko ostatni odcinek, może ze trzysta metrów po stromej alejce.

Komunikacją publiczną dotrzeć można pociągiem regionalnym do stacji Hechingen, a dalej lokalnym autobusem linii 7731. Podróż z Stuttgartu zajmuje około godziny, licząc przesiadkę. Nie jest to połączenie błyskawiczne, ale działa niezawodnie przez cały rok.

Kiedy najlepiej zwiedzać zamek Hohenzollern?

Zamek otwarty jest przez cały rok, z wyjątkiem kilku dni świątecznych w grudniu. Mimo to pora roku robi ogromną różnicę w doświadczeniu zwiedzania. Jesień i wczesna wiosna dają szansę na te słynne zdjęcia z zamkiem wyłaniającym się znad morza chmur, bo inwersja temperaturowa w dolinach jest wtedy najczęstsza.

Zima bywa zaskakująco malownicza – ośnieżone wieże i puste dziedzińce robią inne wrażenie niż tłumy w sierpniu. Trzeba jednak liczyć się z oblodzoną drogą dojazdową i możliwością czasowego zamknięcia niektórych tras widokowych.

O której godzinie przyjechać, żeby uniknąć tłumów?

Pierwsza godzina po otwarciu, zwykle około dziewiątej rano latem. Druga opcja to ostatnie dwie godziny przed zamknięciem, kiedy autokarowe wycieczki już odjechały. Sam testowałem obie pory – poranek wygrywa, bo światło jest łagodniejsze i lepsze do zdjęć, a parking jeszcze na wpół pusty.

Czym różni się Hohenzollern od innych znanych zamków Niemiec?

Niemcy mają kilkadziesiąt zamków porównywalnej rangi turystycznej, ale Hohenzollern zajmuje wśród nich miejsce szczególne z jednego konkretnego powodu – to nie jest rezydencja mieszkalna w stylu Neuschwanstein, tylko pomnik dynastyczny budowany z premedytacją jako symbol. Różnica widoczna jest już na poziomie wnętrz, dużo bardziej surowych i heraldycznych niż bogato zdobione komnaty bawarskie.

Czy warto zwiedzać zamek Hohenzollern z dzieckiem?

Tak, choć z zastrzeżeniem. Dzieciom podoba się zewnętrzna forma budowli – wieże, mosty zwodzone, armaty na murach. Zwiedzanie wnętrz z przewodnikiem bywa dla młodszych maluchów nużące, bo trwa około pięćdziesięciu minut i wymaga ciszy w grupie. Dla dzieci w wieku szkolnym to już zupełnie inna sprawa, zwłaszcza jeśli wcześniej opowie się im krótko historię korony czy przestrzelonej czapki generalskiej.

Na terenie działa też niewielka gastronomia oraz sklep z pamiątkami, więc dłuższy pobyt z rodziną da się zaplanować bez obaw o głodne dzieciaki w połowie trasy.

Jakie legendy krążą wokół zamku Hohenzollern?

Najbardziej znana opowieść dotyczy Białej Damy, zjawy rzekomo pojawiającej się w korytarzach przed ważnymi wydarzeniami w historii rodu. Miejscowi przewodnicy chętnie wspominają też o podziemnych tunelach łączących rzekomo zamek z pobliskimi wzgórzami, choć do dziś nie odnaleziono żadnego potwierdzonego przejścia tego typu.

Prawdę mówiąc, trudno dziś oddzielić fakty od turystycznego kolorytu w tych opowieściach – większość zapisów pochodzi z dziewiętnastowiecznych kronik pisanych już z myślą o romantycznym wizerunku rodu, a nie z twardych źródeł historycznych sprzed wieków.

Odkrywamy zamek Hohenzollern na własną rękę – co jeszcze warto wiedzieć?

Planując zwiedzanie zamku Hohenzollern, warto doliczyć czas na sam dojazd oraz spacer po dziedzińcach – łącznie realistycznie wychodzi od trzech do czterech godzin, jeśli ktoś chce zobaczyć wszystko bez pośpiechu. Osoby z problemami z poruszaniem się powinny wiedzieć, że część tras prowadzi po nierównym bruku i stromych schodach, choć sam zamek oferuje też trasę częściowo dostosowaną dla wózków.

Fotografowanie na zewnątrz jest dozwolone bez ograniczeń. We wnętrzach – już nie, co akurat tłumaczy się ochroną eksponatów przed flashami aparatów używanych przez tysiące turystów rocznie.

Zbudowanie sobie pełnego obrazu tego miejsca wymaga połączenia dwóch rzeczy – wiedzy o architekturze neogotyckiej Stülera oraz świadomości politycznego kontekstu, w jakim Prusy w połowie dziewiętnastego wieku odbudowywały swój symboliczny rodowód. Bez tej drugiej warstwy zamek pozostaje po prostu ładną budowlą na wzgórzu.

Mimo to sama wizyta broni się nawet bez znajomości historii. Widoki, architektura i sama droga na szczyt dają satysfakcję niezależnie od tego, ile ktoś wie o dynastii Hohenzollernów przed przyjazdem.

To jest bez mała najlepsze miejsce na jednodniową wycieczkę z południowych Niemiec, jakie mogę polecić z czystym sumieniem. Nie czekaj więc na idealną pogodę ani na wolny weekend bez planów – spakuj aparat, sprawdź rozkład autobusów z Hechingen i po prostu jedź zobaczyć to na własne oczy, bo żaden opis nie odda tego, co widać z murów o poranku, kiedy dolina tonie we mgle, a wieże zamku stoją nad nią jak wyspa.

Bibliografia
1. Burg Hohenzollern – oficjalna strona zamku – https://www.burg-hohenzollern.com
2. Deutsche Zentrale für Tourismus – niemiecka organizacja turystyczna – https://www.germany.travel
3. Baden-Württemberg Tourismus – https://www.tourismus-bw.de
4. Wydawnictwo Naukowe PWN – encyklopedia i zasoby historyczne – https://pwn.pl
5. Haus Hohenzollern – oficjalna strona rodu – https://www.hohenzollern.com
6. Staatliche Schlösser und Gärten Baden-Württemberg – https://www.schloesser-und-gaerten.de