Skutki nieleczonych mięśniaków – leczenie

Skutki nieleczonych mięśniaków obejmują przede wszystkim groźną dla życia anemię z powodu masywnych krwawień, przewlekły ból miednicy oraz poważne problemy z zajściem w ciążę. Leczenie tych guzów wymaga natychmiastowej interwencji, która w zależności od stadium opiera się na celowanej farmakoterapii, małoinwazyjnej embolizacji naczyń lub chirurgicznym wycięciu zmian z macicy.

Zaniedbanie wizyty u ginekologa po prostu niszczy organizm od wewnątrz. Guz rośnie. Uciska narządy. W naszej praktyce gabinetowej nagminnie widujemy pacjentki, które latami ignorowały przedłużające się miesiączki zrzucając to na stres w pracy. Trafiają na stół operacyjny w stanie skrajnego wyczerpania organizmu. A przecież medycyna ma tu bardzo konkretne rozwiązania. Zaczynamy działać od razu po diagnozie. Nie czekamy, aż zmiana łagodna zamieni codzienne funkcjonowanie w koszmar.

Jakie są najczęstsze skutki nieleczonych mięśniaków macicy?

Guz w macicy zachowuje się jak intruz. Zajmuje miejsce i kradnie krew z krwiobiegu. Zignorowanie go prowadzi do masywnych krwotoków menstruacyjnych. Kobieta traci litry krwi na przestrzeni zaledwie kilku miesięcy. Wyniki morfologii lecą w dół w zastraszającym tempie. Hemoglobina spada do poziomów, przy których przetoczenie staje się jedyną opcją medyczną. Zmęczenie uniemożliwia fizyczne wstanie z łóżka. To jest najgorsza opcja z wszystkich możliwych scenariuszy.

Mieliśmy na oddziale przypadek kobiety z guzem wielkości dużego grejpfruta. Zgłosiła się na izbę przyjęć dopiero, gdy całkowicie przestała kontrolować oddawanie moczu. Mięśniak po prostu mechanicznie zgniótł jej pęcherz moczowy o ścianę miednicy. Ucisk na sąsiadujące narządy to codzienność w zaawansowanych stadiach tej choroby. Jelita zwalniają swoją perystaltykę. Pojawiają się przewlekłe, bolesne zaparcia i rwący ból krzyża promieniujący do nóg. Nie da się normalnie funkcjonować i pracować.

Rozrost guzów podśluzówkowych deformuje całą jamę macicy. Włókna mięśniowe ulegają rozciągnięciu. Pojawia się stan zapalny błony śluzowej. Krwawienia pojawiają się w środku cyklu, brudząc bieliznę i wymuszając ciągłe noszenie podpasek. Kobiety wycofują się z życia społecznego. Ból podczas stosunku płynnie przechodzi w całkowitą rezygnację z aktywności seksualnej. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że fizyczne objawy szybko niszczą psychikę.

Czy mięśniaki mogą powodować niepłodność i problemy w ciąży?

Tak. Zmiany w obrębie jamy macicy fizycznie blokują drogę plemnikom lub uniemożliwiają poprawne zagnieżdżenie się zapłodnionego zarodka. Zarodek nie ma najmniejszych szans na rozwój na nierównej, zmienionej chorobowo i słabo ukrwionej ścianie narządu.

• Zniekształcenie jamy macicy utrudnia implantację zarodka, co bezpośrednio przekłada się na wczesne poronienia i brak możliwości utrzymania ciąży nawet przy silnym wsparciu farmakologicznym z zewnątrz.
• Guz rosnący w rogu macicy twardo blokuje ujścia jajowodów.
• Zaburzenia kurczliwości mięśnia wywołują przedwczesne, bolesne akcje porodowe.
• Łożysko odkleja się przedwcześnie, odcinając tlen dziecku.

Zajście w ciążę z dużym mięśniakiem to ogromne ryzyko dla matki i płodu. Hormony ciążowe nakręcają wzrost guza. Zmiana potrafi podwoić swoją objętość w pierwszym trymestrze. Rozciąga to macicę i wywołuje potężne dolegliwości bólowe. Lekarze prowadzący ciążę wysokiego ryzyka muszą monitorować pacjentkę co kilka tygodni. Często kończy się to rozwiązaniem ciąży przez nagłe cięcie cesarskie, ponieważ mięśniak blokuje kanał rodny.

Kiedy leczenie farmakologiczne mięśniaków ma w ogóle sens?

Tabletki nie sprawią, że guz magicznie zniknie z miednicy. Farmakologia to walka z objawami i gra na czas. Przepisujemy leki hormonalne, żeby zatrzymać krwawienia i odzyskać kontrolę nad rozregulowanym cyklem pacjentki. Wkładki wewnątrzmaciczne uwalniające lewonorgestrel hamują rozrost błony śluzowej. Miesiączki stają się skąpe. Ból ustępuje. Kobieta wraca do pracy.

Stosujemy też modulatory receptorów progesteronowych. Obkurczają one guzy przed planowaną operacją na bloku. Chirurg ma potem ułatwione zadanie na stole. Zabieg trwa krócej. Pacjentka traci znacznie mniej krwi podczas preparowania tkanek. Ale leki to często tylko rozwiązanie pomostowe. Guz tam jest. Tkanka włóknista nie ulega wchłonięciu do krwiobiegu. Czeka na odstawienie leków.

Jakie tabletki przypisuje ginekolog na mięśniaki?

W pierwszej linii obrony idą kwas traneksamowy i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Zmniejszają one utratę krwi z naczyń włosowatych. Jeśli to nie działa, wprowadzamy mocniejsze działa, czyli analogi GnRH. Wprowadzają one organizm w stan sztucznej, chemicznej menopauzy. Jajniki przestają produkować estrogeny. Mięśniak traci swoje główne paliwo i maleje. To jednak terapia krótkoterminowa, ograniczona do kilku miesięcy z powodu ryzyka osteoporozy. Po odstawieniu zastrzyków problem wraca z podwójną siłą.

Wielu lekarzy sięga po dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne. Mają one za zadanie uregulować złuszczanie endometrium. Nie leczą samej zmiany guzowatej, ale dają pacjentce komfort psychiczny i chronią przed anemią. Podajemy też suplementację żelazem, często dożylnie, by szybko odbudować zapasy ferrytyny w szpiku kostnym.

Na czym polega małoinwazyjne leczenie mięśniaków?

Skalpel to ostateczność u pacjentek z masywnymi zmianami. Dzisiejsza medycyna stawia na metody oszczędzające sam narząd rodny. Embolizacja tętnic macicznych odcina guzowi dopływ tlenu i krwi. Radiolog interwencyjny wprowadza cewnik przez tętnicę udową pod kontrolą rentgena i zatyka naczynia zaopatrujące mięśniaka specjalnym granulatem. Zmiana po prostu martwieje. Zmniejsza swoją objętość i ulega bliznowaceniu.

HIFU to z kolei wypalanie wnętrza guza ultradźwiękami pod kontrolą rezonansu magnetycznego. Bez cięcia skóry brzucha. Tkanka podgrzewana jest do temperatury ścinania białka. Niestety, NFZ rzadko to refunduje na oddziałach ginekologicznych. Koszty komercyjne w prywatnych klinikach są wysokie, a kwalifikacja do zabiegu bardzo rygorystyczna. Nie każdy mięśniak nadaje się do tej metody.

Kiedy operacja usunięcia mięśniaków staje się koniecznością?

Gdy leki zawodzą, a guz rośnie w agresywnym tempie powodując ucisk, wkracza chirurg. Miomektomia polega na mechanicznym wyłuszczeniu samych zmian z mięśnia. Zostawiamy macicę w spokoju. To jedyna opcja dla kobiet planujących w przyszłości dzieci. Zabieg robimy laparoskopowo przez małe dziurki w brzuchu lub przez klasyczne cięcie powłok brzusznych nad spojeniem łonowym. Zależy to od wielkości i lokalizacji intruza. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że ogromne guzy śródścienne wymuszają klasyczne, otwarte cięcie dla bezpieczeństwa pacjentki.

Histerektomia to radykalny krok chirurgiczny. Wycinamy całą macicę wraz z szyjką. Decyzję podejmujemy wspólnie z pacjentką, gdy mięśniaki są mnogie, olbrzymie, wywołują krwotoki zagrażające życiu, a kobieta ma już dzieci. Definitywnie kończy to problem medyczny. Brak macicy oznacza brak mięśniaków raz na zawsze. Ale to duża operacja w znieczuleniu ogólnym. Przecinamy więzadła i naczynia. Rekonwalescencja trwa długie tygodnie.

Czy po usunięciu mięśniaki mogą odrosnąć?

Zawsze mówię pacjentkom twardą prawdę w gabinecie. Mogą odrosnąć. Wycięcie pojedynczego guza usuwa skutek, a nie biologiczną przyczynę choroby. Predyspozycje genetyczne i lokalna gospodarka hormonalna narządu zostają te same. U młodszych kobiet przed trzydziestką ryzyko nawrotu nowych zmian jest bardzo wysokie. Dlatego po miomektomii konieczne są regularne kontrole USG co pół roku. Medycyna nie daje w tym przypadku cudownych gwarancji.

Zostawienie macicy oznacza zachowanie podłoża do wzrostu nowych włókniaków. Znamy przypadki, gdzie pacjentki przechodziły dwie lub trzy miomektomie na przestrzeni dekady, zanim ostatecznie zdecydowały się na usunięcie całego narządu z powodu nawracających bólów i anemii.

Jak wygląda życie po operacji i rekonwalescencja?

Pierwsze dni po operacji brzusznej są po prostu trudne. Ból powłok jest silny. Podajemy dożylne środki przeciwbólowe na oddziale. Z każdym dniem pacjentka czuje się trochę lepiej. Po laparoskopii kobieta wychodzi do domu najczęściej na drugi dzień po wyjęciu cewnika. Klasyczne cięcie powłok zatrzymuje ją pod opieką pielęgniarską przez niemal tydzień ze względu na ryzyko infekcji rany.

Zalecam bezwzględny zakaz dźwigania przez miesiąc od wyjścia ze szpitala. Żadnych ciężkich siatek z zakupami. Żadnego intensywnego sportu ani siłowni. Ciało musi zrosnąć się w środku. Szwy założone na mięsień macicy wymagają czasu na wytworzenie blizny. Pośpiech kończy się przepukliną brzuszną lub niebezpiecznym pęknięciem rany wewnętrznej, co grozi krwotokiem do otrzewnej.

Co się stanie, jeśli zignorujesz zalecenia lekarza?

Zignorowanie problemu i ucieczka przed leczeniem to prosta droga do powikłań zagrażających bezpośrednio życiu. Skręt uszypułowanego mięśniaka podsurowicówkowego wywołuje objawy ostrego brzucha. Krew przestaje dopływać do guza. Ból jest nie do zniesienia i powoduje wymioty. Wymaga to pilnej operacji ratującej na ostrym dyżurze. Martwica niedokrwienna guza prowadzi do ciężkiego stanu zapalnego w miednicy i ostatecznie do sepsy.

Chyba nie warto ryzykować własnego życia z powodu strachu przed badaniem na fotelu. Znamy z dyżurów przypadki, gdzie wieloletnie zwlekanie doprowadziło do utraty nerki. Guz rósł cicho i zablokował moczowód. Mocz cofnął się wodonerczem do miedniczki nerkowej i zniszczył miąższ narządu bezpowrotnie. Usunięcie mięśniaka połączono z nefrektomią.

Skutki nieleczonych mięśniaków w okresie menopauzy

Wśród kobiet panuje powszechne przekonanie, że wejście w menopauzę załatwia sprawę chirurgicznie i guzy znikają. Brak estrogenów z wygasających jajników faktycznie powoduje obkurczanie się mięśniaków. To medyczny fakt. Ale jeśli guz ma piętnaście centymetrów średnicy, nie zniknie całkowicie. Zdarza się też, że u starszych kobiet mięśniaki ulegają procesowi zwapnienia. Stają się twarde jak kamień.

Zwapniałe guzy powodują przewlekły, tępy ucisk na dno miednicy i ból kręgosłupa. Mimo to, u pacjentek po sześćdziesiątym roku życia częściej przyjmujemy postawę wyczekującą. Obserwujemy zmiany na monitorze USG i reagujemy tylko przy nagłych plamieniach z dróg rodnych. Każde nowe krwawienie w menopauzie wymaga jednak pilnej diagnostyki onkologicznej, by wykluczyć mięsaka lub raka trzonu macicy.

Alternatywne i domowe metody leczenia mięśniaków

Internet pełen jest cudownych ziół, okładów z oleju rycynowego i diet oczyszczających na mięśniaki macicy. Pijesz napary z krwawnika, jesz tylko warzywa i liczysz na cud. Zioła o działaniu ściągającym mogą delikatnie złagodzić obfite krwawienia menstruacyjne. Nie usuną jednak litego guza zbudowanego z tkanki łącznej. Mechanika ciała tak nie działa.

Zmiana diety na bogatą w błonnik roślinny pomaga za to na uciążliwe zaparcia wywołane uciskiem guza na odbytnicę. Zmniejszenie spożycia przetworzonego czerwonego mięsa obniża ogólne stany zapalne w organizmie. Aktywność fizyczna poprawia ukrwienie miednicy. Ale to tylko dodatek do terapii. Podstawa to twarda, zweryfikowana badaniami medycyna konwencjonalna w gabinecie lekarza.

Kiedy należy zgłosić się na ostry dyżur z powodu guzów macicy?

Krwotok z dróg rodnych, z którym nie radzą sobie największe dostępne w aptekach podpaski poporodowe. Zmiana środków higienicznych częściej niż raz na godzinę. Wydalanie skrzepów krwi wielkości dłoni. Nagły, przeszywający ból w dole brzucha z towarzyszącą wysoką gorączką i dreszczami. Omdlenia w łazience i mroczki przed oczami przy wstawaniu z krzesła. Z takimi objawami nie czekasz na planową wizytę w przychodni za dwa miesiące. Wzywasz zespół pogotowia ratunkowego. Liczy się czas i podanie leków obkurczających macicę.

Zignorowanie ostrego krwotoku prowadzi do wstrząsu hipowolemicznego. Serce nie ma czego pompować. Ciśnienie krwi drastycznie spada. Na oddziale ratunkowym od razu podłączamy kroplówki, zabezpieczamy krew do przetoczenia i wzywamy ginekologa dyżurnego do wykonania pilnego zabiegu łyżeczkowania jamy macicy w celu mechanicznego zatamowania krwawienia.

Masz przedłużające się, bolesne miesiączki i łykasz garściami suplementy z żelazem próbując normalnie pracować? Przestań oszukiwać samą siebie i swoje ciało. Guzy macicy nie znikają od pozytywnego myślenia i ignorowania sygnałów alarmowych. Urosną, zniszczą twój układ rozrodczy i zabiorą ci energię do życia. Złap za telefon. Umów to USG przezpochwowe na jutro rano. Zrób to, zanim obudzisz się na oddziale ratunkowym z krwotokiem, którego nie da się już zatrzymać farmakologicznie przez podanie tabletek.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Czy mięśniaki macicy to rak?
  Nie. Mięśniaki to łagodne nowotwory wywodzące się z tkanki mięśniowej gładkiej macicy. Ryzyko ich złośliwienia w kierunku mięsaka jest minimalne i wynosi ułamek procenta.
• Jak szybko rośnie mięśniak macicy?
  Tempo wzrostu jest wysoce indywidualne i zależy od gospodarki hormonalnej. W okresie rozrodczym guz może rosnąć o kilka milimetrów rocznie, ale w ciąży potrafi podwoić rozmiar w kilka tygodni.
• Czy z mięśniakami można zajść w ciążę?
  Zajście w ciążę jest możliwe, jednak guzy podśluzówkowe utrudniają zagnieżdżenie zarodka i zwiększają ryzyko wczesnego poronienia lub komplikacji porodowych.
• Jaka jest norma wielkości mięśniaka do operacji?
  Nie ma sztywnej normy w centymetrach. Kwalifikacja do zabiegu opiera się na nasileniu objawów. Operujemy guzy 3-centymetrowe wywołujące krwotoki, a czasem obserwujemy zmiany 8-centymetrowe, które nie dają dolegliwości.
• Czy mięśniaki bolą?
  Same guzy rzadko bolą. Ból wynika z ucisku na sąsiednie narządy, silnych skurczów macicy podczas okresu lub w przypadku martwicy guza z niedokrwienia.
• Czy można zapobiec powstawaniu mięśniaków?
  Nie ma skutecznej metody profilaktyki pierwotnej. Zdrowa dieta i utrzymanie prawidłowej masy ciała zmniejszają ryzyko, ale główną rolę odgrywa genetyka i poziom estrogenów.

Bibliografia

1. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników – https://www.ptgin.pl
2. Medycyna Praktyczna – https://www.mp.pl
3. Ministerstwo Zdrowia – https://www.gov.pl/web/zdrowie
4. Narodowy Fundusz Zdrowia – https://www.nfz.gov.pl
5. Naczelna Izba Lekarska – https://nil.org.pl