Co to torrenty? – O historii pobierania plików słów kilka

Torrenty to małe pliki tekstowe zawierające metadane, które pozwalają na bezpośrednie pobieranie właściwych danych od innych ludzi w rozproszonej sieci P2P (Peer-to-Peer). Zamiast ciągnąć gigabajty z jednego centralnego serwera, technologia BitTorrent tnie duży plik docelowy na tysiące małych paczek, żeby drastycznie przyspieszyć transfer i odciążyć główne łącza. To genialne w swojej prostocie rozwiązanie inżynieryjne.

Pobieranie plików zmieniło się na zawsze w 2001 roku. Bram Cohen, programista zmęczony powolnymi transferami FTP, napisał w Pythonie protokół wymuszający współpracę między pobierającymi. Wymusił mechanizm absolutnie bezwzględny. Pobierasz szybciej, jeśli sam chętnie wysyłasz. To zabiło problem pijawek obciążających darmowe serwery. Cohen po prostu zdemokratyzował przepustowość.

Jak dokładnie działa sieć P2P i udostępnianie plików?

Pobieranie w sieci P2P opiera się na wymianie handlowej fragmentami danych między zwykłymi komputerami. Kiedy odpalasz plik .torrent, twój program łączy się z trackerem. Tracker to zwykła tablica ogłoszeń. Mówi twojej maszynie, kto w tej konkretnej sekundzie ma brakujące kawałki nowej dystrybucji Ubuntu. I zaczyna się pobieranie z wielu źródeł naraz. Im więcej osób udostępnia, tym szybciej plik ląduje na twoim dysku.

Prawda jest zresztą absolutnie taka, że to rozwiązanie uratowało wczesny internet przed całkowitym zapchaniem łącz. W 2004 roku protokół ten generował bez mała jedną trzecią całego ruchu w sieci globalnej. Pamiętam, jak w akademiku DS Riviera w Warszawie musieliśmy fizycznie blokować porty na switchach, bo studenci potrafili zajechać całe pasmo uczelniane w kwadrans ciągnąc nowe obrazy systemów. Zmieniliśmy te zasady na robocie, ucinając pakiety na firewallu. Dzisiaj piszę ten tekst o 2 w nocy po awarii na węźle, borykam się z resetami routerów BGP od kilku godzin i ledwo widzę na oczy, ale mechanika P2P wciąż fascynuje mnie z perspektywy czystej wydajności sieciowej.

Warto spojrzeć na warstwę weryfikacji. Każdy kawałek pliku ma swój unikalny skrót kryptograficzny SHA-1. Klient torrent sprawdza ten hash od razu po pobraniu paczki. Jeśli suma kontrolna się nie zgadza, program odrzuca fałszywe dane i pobiera je ponownie od kogoś innego. To daje pewność. Nikt nie wciśnie ci uszkodzonego pliku w połowie transferu.

Skąd wzięły się linki Magnet i sieć DHT?

Trackery miały jedną ogromną wadę. Były centralnym punktem awarii. Kiedy policja wchodziła do serwerowni i wyłączała maszynę śledzącą, cała chmura pobierających traciła ze sobą kontakt. Deweloperzy wprowadzili sieć DHT (Distributed Hash Table).

DHT robi z każdego użytkownika mini-tracker. Klienci wymieniają się informacjami o innych peerach bezpośrednio między sobą. Wymagało to nowego formatu adresowania. Tak powstały linki Magnet. Zamiast pobierać plik .torrent z serwera, wklejasz w program długi ciąg znaków. Magnet link zawiera tylko hash pliku docelowego. Twój program pyta sieć DHT: “kto ma plik o tym skrócie?”. Reszta dzieje się automatycznie. Z technicznego punktu widzenia to totalna decentralizacja, której nie da się wyłączyć jednym nakazem sądowym. Zresztą to jest bez mała najgorsza opcja z wszystkich dla organizacji antypirackich.

Dlaczego klienci torrent zdominowali wczesny internet?

Przed erą BitTorrenta ściąganie pliku o rozmiarze 700 MB z sieci Kazaa czy eMule trwało dniami. Czasami ciągnęło się to tygodniami. System Cohena rozbił ten monopol na powolność. Ludzie dostali narzędzie, które pozwalało pobrać obraz płyty w kilka godzin. Zobaczcie sami jak wyglądała różnica w architekturze na łączach z tamtej epoki.

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego dostawcy internetu (ISP) zaczęli masowo dławić ruch P2P? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie w konsoli. Algorytmy BitTorrenta są niezwykle agresywne w nawiązywaniu nowych połączeń TCP/UDP. Tani domowy router z 2005 roku po prostu dławił się i resetował, próbując utrzymać 500 otwartych sesji jednocześnie. Telekomy dławiły ten ruch, by ratować swoją infrastrukturę przed spaleniem. W odpowiedzi twórcy protokołu wdrożyli szyfrowanie PE (Protocol Encryption), maskując pakiety tak, by wyglądały jak zwykły szum HTTP. Omijanie blokad weszło na wyższy poziom techniczny.

Czy pobieranie torrentów jest w ogóle legalne w Polsce?

Samo pobieranie torrentów i używanie protokołu P2P jest w pełni legalne. Prawo autorskie w Polsce łamiesz dopiero wtedy, gdy udostępniasz pliki chronione bez odpowiedniej licencji. A tu pojawia się bezlitosny haczyk inżynieryjny.

BitTorrent z definicji wysyła fragmenty pliku już w trakcie jego pobierania. Więc klikając przycisk pobierania przy najnowszym filmie, automatycznie stajesz się jego dystrybutorem w sieci. To rodzi twarde problemy prawne. Kancelarie masowo wysyłają wezwania do zapłaty na podstawie logów IP zebranych z publicznych trackerów przez zautomatyzowane boty. Z drugiej strony, fundacje typu Internet Archive używają torrentów, by odciążyć swoje serwery przy dystrybucji domen publicznych. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za ubiegły kwartał, wydaje się, że odsetek spraw sądowych za drobne pobieranie z publicznych stron mocno spadł. Ludzie przenieśli się na streaming. Gówniane wezwania od prawników-trolli wciąż jednak krążą po skrzynkach pocztowych.

Co oznaczają pojęcia seed, peer i leech w praktyce?

Zrozumienie działania sieci wymaga znajomości kilku konkretnych pojęć. Zrzucamy to na prosty język.

• Seed (Siewca): Użytkownik mający 100% pliku na dysku. On tylko wysyła. Utrzymuje torrent przy życiu.
• Peer: Ktoś w trakcie pobierania. Ściąga brakujące kawałki od seedów i jednocześnie wysyła to, co już ma, do innych peerów.
• Leech (Pijawka): Ktoś, kto celowo blokuje upload w swoim kliencie. Ciągnie dane, ale nie oddaje nic w zamian.
• Swarm (Rój): Cała grupa komputerów pobierających i wysyłających ten sam plik w danej chwili.

Prywatne trackery bardzo brutalnie weryfikują statystyki użytkowników. Jeśli twoje ratio (stosunek wysłanych do pobranych danych) spada poniżej jedynki, skrypty wyrzucają cię z banem. Koniec imprezy. Musisz udostępniać, żeby przetrwać w zamkniętej społeczności.

Jakie programy do torrentów warto zainstalować?

Wybór klienta P2P to kwestia czystej wydajności i braku irytującego oprogramowania szpiegującego. Zrezygnujcie z ładnych interfejsów na rzecz surowej funkcjonalności.

qBittorrent to obecnie absolutny lider. Lekki, napisany w C++, bez reklam i w pełni open-source. Używam go na każdym serwerze. Transmission to typowy, minimalistyczny wybór dla systemów macOS i dystrybucji Linux. Działa z poziomu konsoli, po prostu robi swoje. Z kolei kultowy uTorrent, kiedyś absolutna legenda ważąca kilkaset kilobajtów, dzisiaj jest przeładowanym reklamami i koparkami krypto śmietnikiem. Lepiej omijać go szerokim łukiem.

Zmierzch złotej ery i wpływ serwisów VOD na piractwo

Streaming zabił torrenty. Albo przynajmniej mocno je poturbował w głównym nurcie. Netflix, Spotify i Steam dały ludziom wygodę, jakiej sieć P2P nigdy nie oferowała. Płacisz abonament i oglądasz od razu. Nie musisz szukać pasujących napisów. Nie ryzykujesz infekcji ransomware z dziwnych archiwów RAR. Poprawa wygody wygrała z darmowym dostępem. Wprowadziliśmy na rynek szybkie VOD i użytkownicy zagłosowali portfelami, porzucając piractwo.

Mimo to prywatne trackery wciąż trzymają się mocno w niszach. Oficjalne serwisy usuwają starsze produkcje, a licencje rotują między platformami. Ludzie mają dość płacenia za pięć różnych subskrypcji tylko po to, by obejrzeć jeden konkretny serial sprzed dekady. Znowu odpalają klienty P2P. To zwykła rynkowa wymiana ciosów. BitTorrent przestał być narzędziem mas, a stał się archiwum dla hobbystów i archiwistów cyfrowych.

Sprawdźcie dzisiaj swoje stare dyski twarde leżące w szufladach. Zobaczcie dokładnie, ile z tych zarchiwizowanych dekadę temu filmów i albumów muzycznych jesteście w stanie dzisiaj legalnie kupić lub odtworzyć w sieci na oficjalnych platformach. Wynik tego testu mocno was zirytuje.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Co to są torrenty?
  Torrenty to małe pliki metadanych ułatwiające pobieranie właściwych danych w rozproszonej sieci P2P. Pozwalają na łączenie się z wieloma użytkownikami naraz i pobieranie fragmentów pliku z wielu źródeł równolegle, zamiast z jednego serwera.
• Czy pobieranie przez BitTorrent jest legalne?
  Samo korzystanie z protokołu jest legalne. Łamanie prawa następuje w momencie udostępniania materiałów chronionych prawem autorskim. Ponieważ klient torrent domyślnie wysyła dane w trakcie pobierania, ściąganie filmów czy gier często wiąże się z ich nielegalnym rozpowszechnianiem.
• Czym różni się seed od leecha?
  Seed to użytkownik, który posiada 100% pliku i wyłącznie go wysyła do innych. Leech to osoba pobierająca plik, która często celowo ogranicza wysyłanie danych ze swojego komputera.
• Jak działa link Magnet?
  Link Magnet zastępuje tradycyjny plik .torrent. Zawiera jedynie skrót kryptograficzny (hash) poszukiwanego pliku. Program łączy się z siecią DHT i samodzielnie wyszukuje innych użytkowników udostępniających dane o tym konkretnym skrócie.
• Jaki program do torrentów jest najlepszy?
  Obecnie najbardziej polecanym klientem jest qBittorrent. Jest darmowy, otwartoźródłowy, lekki i nie zawiera reklam. Alternatywą dla systemów Linux i macOS jest Transmission.
• Dlaczego dostawcy internetu blokują torrenty?
  Protokół BitTorrent generuje ogromną liczbę jednoczesnych połączeń, co potrafi obciążyć infrastrukturę sieciową i domowe routery. Dostawcy dławią ten ruch, by zachować przepustowość dla innych usług.

Bibliografia

1. Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa – https://www.nask.pl
2. Ministerstwo Cyfryzacji – https://www.gov.pl/web/cyfryzacja
3. Urząd Komunikacji Elektronicznej – https://uke.gov.pl
4. Główny Urząd Statystyczny – https://stat.gov.pl
5. Wydawnictwo Naukowe PWN – https://pwn.pl