Czy czystek został wycofany ze sprzedaży? Odpowiadamy

Czy czystek został wycofany ze sprzedaży? Zioło to jest w pełni legalne, ogólnodostępne w Polsce i nikt nie zakazał jego dystrybucji na terenie Unii Europejskiej. Plotki o całkowitym wycofaniu wynikają z rutynowych decyzji Głównego Inspektoratu Sanitarnego, który nakazał usunięcie z rynku wyłącznie kilku konkretnych partii suplementów diety ze względu na przekroczone normy zanieczyszczeń. Sam gatunek botaniczny Cistus incanus ma się świetnie.

Klienci aptek i sklepów zielarskich wpadają w panikę po przeczytaniu nagłówków w internecie. Tytuły na portalach krzyczą o zakazach. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że usunięcie jednej serii zanieczyszczonego towaru z półki nie delegalizuje rośliny. My w branży widzimy to regularnie. Ktoś sprowadza tani surowiec. GIS robi badania. Wyniki pokazują tlenek etylenu. Partia idzie do zniszczenia. A konsumenci myślą, że rząd zakazał picia naparów.

Dlaczego w internecie krążą plotki o wycofaniu czystka?

Dezinformacja ma bardzo proste podłoże. Algorytmy portali informacyjnych promują sensację, a wydawcy, świadomi tego ile kosztuje pozycjonowanie stron (SEO), chętnie wykorzystują kontrowersyjne tematy do generowania ruchu. Kiedy w 2021 i 2022 roku europejski system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF) wydał alerty dotyczące zanieczyszczeń w ekstraktach roślinnych, media podchwyciły temat. Wyrwano z kontekstu nazwę rośliny. Czystek kreteński oberwał rykoszetem.

Zjawisko to dotyczy u nas wielu surowców. Inspektorzy znajdują w liściach pozostałości pestycydów albo metale ciężkie. Producent dostaje nakaz wstrzymania sprzedaży. Publikuje komunikat. Dziennikarze robią z tego aferę na całą Polskę. To jest bez mała najgorsza opcja z wszystkich. Ludzie przestają kupować zioło o udowodnionym działaniu antyoksydacyjnym, bo boją się zatrucia. Zresztą sami producenci często nie potrafią sprawnie zarządzać kryzysem wizerunkowym, co dobitnie pokazuje, dlaczego warto inwestować w social media marketing i profesjonalną komunikację z klientami.

Warto spojrzeć na suche fakty. Z rejestrów Głównego Inspektoratu Sanitarnego jasno wynika, że dotyczyło to wyizolowanych incydentów. Zablokowano konkretne numery partii od konkretnych dystrybutorów. Reszta rynku działała normalnie.

Jak GIS i EFSA traktują suplementy z czystkiem w 2024 roku?

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ma bardzo restrykcyjne podejście do ziół. Czystek (Cistus incanus) jest tradycyjnie stosowany w Europie od wieków. Nie podlega więc pod rygorystyczne przepisy o tak zwanej nowej żywności (Novel Food). Można go legalnie sprzedawać jako herbatkę do zaparzania. Problem pojawia się w momencie przetwarzania go na mocne ekstrakty w kapsułkach.

Produkcja suplementów diety wymusza standaryzację. Trzeba badać poziom polifenoli. Zrobiliśmy kiedyś na wdrożeniu testy laboratoryjne taniego surowca z importu. Wyszło zanieczyszczenie na poziomie dyskwalifikującym. Zawiesił się cały proces certyfikacji, więc wprowadzono poprawkę technologiczną przed poniedziałkiem. Prawo unijne narzuca ścisłe limity dla wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Zioła suszone dymem często te normy przekraczają.

• Pierwszy problem to mroczne i zawiłe łańcuchy dostaw z krajów spoza UE, gdzie rolnicy używają zakazanych u nas środków ochrony roślin, a następnie towar ten trafia do europejskich hurtowni przez pośredników, gubiąc po drodze certyfikaty pochodzenia i wyniki badań laboratoryjnych na obecność alkaloidów pirolizydynowych.
• Drugi to błędy podczas suszenia.
• Trzeci punkt zapalny to tlenek etylenu używany do sterylizacji.
• Ostatni to fałszowanie gatunku tańszymi zamiennikami.

Co dokładnie wykryto w wycofanych partiach produktów zielarskich?

Twarde dane z raportów sanitarnych pokazują powtarzalny schemat. Urzędnicy najczęściej znajdują w ziołach przekroczenia norm dla dwóch grup substancji. To właśnie one powodują czasowe wycofywanie z rynku określonych produktów.

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek. Próbujesz sprowadzić czysty surowiec z Turcji. Dostajesz certyfikat od dostawcy. Robisz własne badania w polskim laboratorium i nagle wychodzi ołów. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez na najbliższy kwartał przed spowolnieniem rynku importowego. Zanieczyszczenie środowiska robi swoje.

Główne powody interwencji GIS:

Decyzje urzędowe są publiczne. Wpisujesz nazwę firmy w wyszukiwarkę GIS i masz wszystko na tacy. Żadne zioło nie ucieknie przed chromatografią. Firmy farmaceutyczne mają rygorystyczne działy kontroli jakości. Mali importerzy często oszczędzają na badaniach, zamiast mądrze zarządzać budżetem i wykorzystać płatności odroczone w biznesie do sfinansowania niezbędnych testów laboratoryjnych. Stąd biorą się te wpadki.

Różnica między herbatą, naparem a ekstraktem w kapsułkach

Forma podania ma gigantyczne znaczenie dla prawa i bezpieczeństwa. Zwykły susz ziołowy do zaparzania podlega pod przepisy o środkach spożywczych ogólnego spożycia. Ryzyko przedawkowania czegokolwiek jest tu minimalne. Woda wyciąga z liści tylko część substancji czynnych.

Ekstrakty to zupełnie inna bajka. Producent używa rozpuszczalników, by zagęścić polifenole. Jeśli w liściach były śladowe ilości metali ciężkich, w ekstrakcie ich stężenie drastycznie rośnie. Dlatego GIS znacznie częściej bierze pod lupę suplementy w kapsułkach niż paczkowane herbaty. Ekstrakcja to potężny proces technologiczny.

Wielu ludzi uważa zioła za całkowicie bezpieczną alternatywę dla leków. To błąd logiczny. Skoncentrowany ekstrakt z czystka działa silnie farmakologicznie. Wymaga wiedzy przy dawkowaniu.

Z jakich krajów pochodzi najbezpieczniejszy Cistus incanus?

Pochodzenie surowca determinuje jego jakość. Najwięcej zanieczyszczeń notuje się w partiach sprowadzanych od anonimowych brokerów z Chin lub Indii. Czystek kreteński naturalnie rośnie w basenie Morza Śródziemnego. Grecja, Turcja, Albania i południowe Włochy to naturalne siedliska tej rośliny.

Mamy tu świetny przykład z lokalnego podwórka. Turecka prowincja Antalya dostarcza surowiec o bardzo wysokiej zawartości polifenoli. Zbieracze pozyskują liście ze stanowisk naturalnych. Rośliny rosną na kamienistych zboczach z dala od przemysłu. Taki surowiec rzadko ma problemy z metalami ciężkimi. Z kolei uprawy masowe zlokalizowane blisko dróg szybkiego ruchu zawsze dają gorsze wyniki na spektrometrze. Ołów osiada na liściach.

Kupując czystek, zawsze sprawdzaj kraj pochodzenia. Jeśli na etykiecie widnieje tylko “Wyprodukowano w UE”, oznacza to przeważnie, że zioło przyjechało z drugiego końca świata, a w Polsce zostało tylko przepakowane do mniejszych torebek.

Jak czytać etykiety kupując zioła w aptece lub sklepie?

Większość poradników karmi czytelników ogólnikami o sprawdzaniu daty ważności. To strata czasu. Żeby faktycznie uniknąć zakupu zanieczyszczonej partii, musisz patrzeć na zupełnie inne parametry. Dobrym pomysłem jest weryfikacja standaryzacji. Zobacz, czy producent chwali się badaniami na zawartość polifenoli (np. 20% polifenoli). Jeśli tak, oznacza to, że surowiec przeszedł przez laboratorium.

Zwracaj uwagę na numer partii (tzw. batch number). To ten dziwny ciąg cyfr i liter obok daty ważności. W razie jakichkolwiek komunikatów GIS, to właśnie ten numer decyduje o tym, czy twój produkt ląduje w koszu, czy możesz go bezpiecznie wypić. Unikaj produktów z dopiskiem “mieszanka ziołowa”, w których czystek stanowi tylko 5% składu, a reszta to tanie zapychacze w postaci trawy cytrynowej i aromatu jabłkowego.

Skutki uboczne i interakcje czystka z lekami

Czystek nie jest wodą. Ma silne działanie ściągające i antyoksydacyjne. Zmieniliśmy te zasady na robocie i teraz zawsze ostrzegamy klientów o interakcjach. Polifenole mogą wiązać się z żelazem. Zmniejszają jego wchłanianie z przewodu pokarmowego. Osoby z anemią powinny uważać na litry wypijanego naparu.

Kolejna sprawa to leki przeciwzakrzepowe. Zioła często wpływają na metabolizm wątrobowy. Pijąc mocne ekstrakty, zmieniasz tempo, w jakim twoja wątroba radzi sobie z farmakologią. Skonsultuj to z lekarzem. Czystek potrafi też wysuszać błony śluzowe przy długotrwałym stosowaniu. Pij dużo wody.

Zejdź do apteki, sprawdź numer partii na pudełku i przestań wierzyć w nagłówki. Wybór należy do ciebie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o sprzedaż czystka

• Czy czystek jest całkowicie zakazany w Polsce?
  Nie. Czystek jest legalny i ogólnodostępny. Wycofano jedynie pojedyncze, zanieczyszczone partie od konkretnych producentów w ubiegłych latach.
• Gdzie sprawdzić, czy mój czystek został wycofany?
  Na oficjalnej stronie Głównego Inspektoratu Sanitarnego w zakładce z ostrzeżeniami publicznymi dotyczącymi żywności. Należy porównać numer partii z opakowania.
• Dlaczego GIS wycofuje niektóre zioła?
  Z powodu wykrycia zanieczyszczeń takich jak tlenek etylenu, metale ciężkie lub przekroczone normy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych.
• Czy herbata z czystka jest bezpieczniejsza niż kapsułki?
  Napar z suszu z reguły dostarcza mniejszych i bezpieczniejszych dawek substancji czynnych w porównaniu do silnie stężonych ekstraktów z kapsułek.
• Kto wydaje decyzje o wycofaniu suplementów w UE?
  System RASFF (System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach) przekazuje informacje, a lokalne organy, takie jak polski GIS, wydają decyzje o wycofaniu towaru.
• Jak długo można bezpiecznie pić czystek?
  Zaleca się robienie przerw w suplementacji. Ciągłe stosowanie silnych naparów przez wiele miesięcy może wpływać na wchłanianie żelaza z diety.

Bibliografia

1. Główny Inspektorat Sanitarny – https://www.gov.pl/web/gis
2. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności – https://www.efsa.europa.eu
3. Narodowy Instytut Leków – https://nil.gov.pl
4. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych – https://urpl.gov.pl