Etna – jak zdobyć najwyższy wulkan w Europie

Żeby zdobyć Etnę, najwyższy wulkan w Europie, musisz wjechać kolejką linową z Rifugio Sapienza na wysokość 2500 metrów, a następnie przesiąść się do terenowego busa lub iść pieszo z licencjonowanym przewodnikiem wulkanologicznym do strefy kraterów szczytowych. Samodzielny trekking powyżej 2700 m n.p.m. jest surowo zabroniony przez włoskie prawo z powodów bezpieczeństwa. Wymaga to odpowiedniego planowania i akceptacji faktu, że warunki dyktuje tu wyłącznie natura.

My przechodziliśmy ten szlak wielokrotnie od strony Katanii. Znamy zapach siarki uderzający w nozdrza zaraz po wyjściu z wagonika i wiemy, jak bardzo ostre kamienie niszczą podeszwy tanich butów. Włoskie przepisy zmieniają się tu z tygodnia na tydzień w zależności od aktywności sejsmicznej. Zwykła wycieczka turystyczna to jedno. Prawdziwa wspinaczka na Etnę to zupełnie inna kategoria wysiłku fizycznego. Wymaga mocnych nóg. Decyzja o ataku na Cratere Centrale musi być poparta twardymi danymi o pogodzie, a nie optymizmem z folderów biur podróży.

Jak zaplanować wejście na Etnę od strony południowej?

Strona południowa wulkanu to najpopularniejszy punkt startowy. Baza wypadowa znajduje się na wysokości 1910 metrów i nosi nazwę Rifugio Sapienza. Dojeżdżasz tam samochodem z Katanii w około godzinę, pokonując dziesiątki ostrych zakrętów. Parking kosztuje kilka euro za dzień, ale w sezonie letnim znalezienie wolnego miejsca po godzinie dziewiątej rano graniczy z cudem. Zostawiasz auto i stajesz przed wyborem metody transportu wyżej. Masz tu w zasadzie cztery opcje logistyczne, które definiują całą resztę dnia.

• Wjeżdżasz kolejką Funivia dell’Etna na 2500 m n.p.m., co zajmuje piętnaście minut, a potem idziesz pieszo po wyznaczonej ścieżce obok drogi dla busów.
• Wjeżdżasz kolejką, a na stacji górnej od razu przesiadasz się do potężnych pojazdów z napędem na cztery koła, które wywożą cię na wysokość 2900 metrów w rejon Torre del Filosofo.
• Ignorujesz infrastrukturę mechaniczną i ruszasz z samego dołu pieszo po stromym, piaszczystym zboczu, połykając pył wulkaniczny wzbijany przez mijające cię samochody turystyczne.
• Wykupujesz pełen pakiet u autoryzowanych przewodników na dole, którzy organizują cały transport i zapewniają wejście w strefę zamkniętą dla turystów indywidualnych.

Większość ludzi wybiera wariant z kolejką i busami. To oszczędza czas i siły. Piesze podejście od samego parkingu do stacji górnej kolejki jest po prostu nudne i wyczerpujące. Idziesz po osuwającym się żwirze. Słońce pali. Nie ma cienia. Zdecydowanie odradzam ten pomysł, chyba że trenujesz przed wyjazdem w wyższe góry i zależy ci na budowaniu kondycji w trudnym terenie.

Czy można wejść na Etnę bez przewodnika?

Prawne ramy trekkingu na wulkan są ostre. Zgodnie z lokalnymi rozporządzeniami prefektury w Katanii turyści indywidualni mogą poruszać się samodzielnie maksymalnie do wysokości 2700 metrów nad poziomem morza. Kiedyś ten limit wynosił 2900 metrów. Zmienili te zasady na robocie po serii nagłych erupcji i wypadków w 2019 roku. Powyżej tej granicy wstęp mają wyłącznie grupy prowadzone przez autoryzowanego przewodnika wulkanologicznego (guide vulcanologiche). Kara za złamanie zakazu to nie tylko wysoki mandat. To przede wszystkim ryzyko utraty życia.

Szczerze mówiąc, próba ominięcia tych zakazów to skrajna głupota. Pamiętam jak w zeszłym sezonie szliśmy z Nicolosi bladym świtem i na wysokości Torre del Filosofo minął nas turysta w samych trampkach i krótkich spodenkach. Zignorował ostrzeżenia żółtych tablic. Pół godziny później zwijała go ekipa ratunkowa Soccorso Alpino, bo wiatr przy kraterze dosłownie zwalił go z nóg na ostre jak brzytwa skały z zastygłej lawy. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że góra nie wybacza arogancji. Zapłaciliśmy za przewodnika te kilkadziesiąt euro i to była najlepsza decyzja dnia. Mieliśmy kaski. Mieliśmy człowieka, który czytał kierunek wiatru i wiedział, jak ominąć toksyczne wyziewy z fumaroli.

Samodzielny trekking na Etnę kończy się tam, gdzie zaczyna się prawdziwe niebezpieczeństwo. Erupcje paroksyzmalne pojawiają się tu bez wyraźnego ostrzeżenia. Magma podnosi się w kominach wulkanicznych z prędkością, która zaskakuje nawet instrumenty pomiarowe w obserwatorium INGV. Włosi nie wprowadzili restrykcji po to, by wyciągać od ludzi pieniądze. Zrobili to po to, by nie musieć znosić ciał z wysokości trzech tysięcy metrów.

Ile kosztuje wejście na szczyt wulkanu?

Koszty zdobywania Etny zależą wprost od wybranego wariantu. Ceny rosną z każdym rokiem. Monopol na transport mechaniczny od strony południowej ma jedna firma i dyktuje warunki rynkowe. Budżet wyjazdu trzeba zaplanować z wyprzedzeniem.

Jeżeli wykupujesz pełen pakiet na szczyt, cena zazwyczaj zawiera już bilety na kolejkę i busy oraz wypożyczenie niezbędnego sprzętu (kask, kije, czasem buty). To opcja typu all-in. Płacisz raz w biurze na dole i o nic się nie martwisz. Z perspektywy czasu uważam, że to najrozsądniejsze rozwiązanie. Sam transport mechaniczny jest drogi, więc dorzucenie kilkudziesięciu euro za fachową opiekę i bezpieczeństwo to uczciwy układ. Przewodnicy to lokalni twardziele. Znają każdy kamień.

Co ubrać na trekking po sycylijskim wulkanie?

Wielu ludzi kojarzy Sycylię wyłącznie z upałem. To błąd. Na wysokości trzech tysięcy metrów panują warunki wysokogórskie. Temperatura w lipcu na szczycie może spaść w okolice zera stopni, a wiatr obniża temperaturę odczuwalną o kolejne dziesięć kresek. Musisz ubrać się na cebulkę. Warstwy to podstawa przeżycia i komfortu.

• Buty trekkingowe za kostkę z twardą podeszwą. Pył wulkaniczny (lapilli) wchodzi wszędzie i tnie materiał jak papier ścierny. Miękkie adidasy ulegną zniszczeniu po pierwszej godzinie marszu po żużlu.
• Dobra kurtka przeciwwiatrowa. Wiatr na tej górze potrafi wiać z prędkością stu kilometrów na godzinę.

Nie zapomnij o okularach przeciwsłonecznych. Czarne podłoże pochłania światło, ale na dużych wysokościach promieniowanie UV uderza z podwójną siłą ze względu na rzadsze powietrze. Warto mieć też chustę typu buff. Gdy zawieje, drobny popiół wulkaniczny zatyka nos i usta. Zgrzyta w zębach. Okulary chronią oczy przed tym pyłem. Widzieliśmy ludzi, którzy musieli zawrócić z trasy, bo odłamek szkliwa wulkanicznego wpadł im pod powiekę.

Kiedy najlepiej atakować kratery szczytowe Etny?

Wybór terminu determinuje szanse na udane wejście na Etnę. Zimą wulkan pokryty jest grubą warstwą śniegu. Działają tam wyciągi narciarskie, a wejście na szczyt wymaga użycia raków, czekana i sprzętu lawinowego. To zabawa dla doświadczonych alpinistów. Sezon turystyczny rusza w maju i trwa do końca października.

Większość portali pogodowych podaje wrzesień jako idealny miesiąc. To u nas w sumie chyba hipoteza z wczoraj, bo widzieliśmy potężne śnieżyce zamykające szlaki w samym środku sierpnia. Pogoda na Etnie zmienia się gwałtownie. Rano świeci słońce, a w południe z doliny Valle del Bove podnoszą się gęste chmury, które ograniczają widoczność do dwóch metrów. Dlatego trekking zawsze zaczyna się wcześnie rano. Pierwszy wagonik kolejki rusza o 8:30. Bądź tam pierwszy.

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze u innych wycieczek? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie w Katanii patrząc na tłumy. Chodzi o popołudniowe załamania pogody. Kto wychodzi po dwunastej, ten prosi się o kłopoty. Gazy wulkaniczne opadają niżej przy braku wiatru, a chmury konwekcyjne oblepiają kopułę wulkanu. Poranek daje czyste niebo i stabilne warunki termiczne. Wchodzisz rano, schodzisz wczesnym popołudniem. To żelazna zasada.

Północ czy południe – którą trasę na Etnę wybrać?

Etna jak zdobyć najwyższy wulkan w Europie z ominięciem tłumów? Odpowiedź brzmi: jedź na stronę północną. Etna Nord, z bazą w Piano Provenzana na wysokości 1810 metrów, to zupełnie inny świat. Nie ma tam wielkiej kolejki linowej. Są tylko busy terenowe i lasy piniowe, które rosną na starych strumieniach lawy z 2002 roku. Krajobraz jest surowszy. Bardziej dziki.

Zrobiliśmy na wdrożeniu nowej ścieżki od północy testy z grupą przed weekendem i wiatr jest tam zazwyczaj słabszy, ale samo podejście wymaga lepszej kondycji fizycznej (wypowiedź z warsztatu przewodników Etna Nord, 2023). Od północy masz lepszy widok na wybrzeże Morza Jońskiego w stronę Taorminy. Trekking z Piano Provenzana prowadzi przez obszary o innej strukturze geologicznej. Lawa tutaj jest bardziej poszarpana, typu ‘aa’. Strona południowa z Rifugio Sapienza to z kolei infrastruktura, sklepy z pamiątkami i masowy ruch turystyczny. Wybór zależy od tego, czego szukasz. Samotności na szlaku, czy wygody transportu.

Z północy można również dotrzeć do Pizzi Deneri (2847 m). Stoi tam obserwatorium wulkanologiczne. Widok na Valle del Leone i całą wschodnią ścianę kraterów szczytowych urywa głowę. To miejsce rzadziej odwiedzane, a oferuje fenomenalną perspektywę na potęgę tej góry.

Jakie są realne zagrożenia podczas wspinaczki?

Etna to aktywny stratowulkan. Oddycha. Dymi. Wyrzuca materiał piroklastyczny. Najwyższy wulkan w Europie to nie jest zwykła góra do zaliczenia na mapie. Zagrożenia są tu obiektywne i całkowicie niezależne od twoich umiejętności nawigacyjnych czy kondycji.

Podstawowym problemem są gazy wulkaniczne. Dwutlenek siarki (SO2) i chlorowodór gryzą w gardło i wywołują ataki kaszlu. W rejonie Bocca Nuova i Voragine, dwóch potężnych kraterów centralnych, opary potrafią nagle zmienić kierunek wraz z podmuchem wiatru. Wchodzisz w chmurę gazu i tracisz orientację. Przewodnicy noszą maski gazowe na takie sytuacje. Turyści zwykle mają tylko chusty, które dają mizerne rezultaty.

Drugim zagrożeniem jest aktywność strombolijska. Wulkan potrafi wyrzucać bomby wulkaniczne – rozżarzone bloki lawy wielkości telewizora – na odległość kilkuset metrów. Kaski chronią przed drobnym opadem lapilli, ale przed uderzeniem bomby wulkanicznej nie uratuje cię nic. Dlatego strefy zagrożenia są zamykane natychmiast, gdy wskaźniki drżenia wulkanicznego (tremor) rosną na wykresach monitoringu INGV. Z naturą nie wygrasz. Wycofanie się ze szlaku na polecenie przewodnika to twój obowiązek.

Choroba wysokościowa i przygotowanie fizyczne

Przekroczenie granicy trzech tysięcy metrów nad poziomem morza oznacza spadek ciśnienia atmosferycznego i mniejszą dostępność tlenu. Wysokość szczytu to obecnie około 3357 metrów (wartość ta ciągle się zmienia po kolejnych erupcjach budujących stożek). Wjazd z poziomu morza w Katanii na stację górną kolejki zajmuje niewiele ponad godzinę. Ciało nie ma czasu na aklimatyzację.

Uderza to w ciebie zazwyczaj powyżej Torre del Filosofo. Tętno rośnie. Oddech staje się płytki. Niektórzy odczuwają silny ból głowy i nudności. To łagodne objawy ostrej choroby górskiej (AMS). Recepta jest prosta. Pij dużo wody. Idź wolno. Nie narzucaj morderczego tempa. Przewodnicy narzucają bardzo spokojny, miarowy krok. Robią to celowo, by grupa nie opadła z sił w połowie drogi. Jeśli poczujesz się naprawdę źle, jedynym lekarstwem jest natychmiastowe obniżenie wysokości. Po prostu musisz schodzić.

Trening przed wyjazdem? Biegaj. Chodź po schodach z plecakiem. Etna jak zdobyć ten wulkan bez przygotowania to pytanie, które stawia sobie wielu turystów z plaży. Odpowiedź brzmi: z trudem i cierpieniem. Piaszczyste podłoże sprawia, że przy każdym kroku w górę zsuwasz się o pół kroku w dół. To wyczerpuje mięśnie łydek i ud w błyskawicznym tempie.

Geologia dla opornych – po czym właściwie stąpasz?

Zrozumienie góry wymaga choć minimalnej wiedzy o tym, po czym idziesz. Etna to nie jest jednolity stożek jak Fuji. To masyw. Składa się z wielu nakładających się na siebie warstw lawy i popiołu. Przez wieki powstawały tu setki kraterów bocznych. Mijając Monti Silvestri na wysokości parkingu w Rifugio Sapienza, widzisz właśnie takie pasożytnicze kratery z erupcji w 1892 roku.

Podłoże zmienia kolor. Od kruczoczarnego, świeżego bazaltu z ostatnich wypływów, po czerwone i brązowe skały utlenione przez żelazo pod wpływem wysokiej temperatury. Spotkasz tu rury lawowe (tube di lava), jaskinie wydrążone przez płynącą magmę. Stąpasz po historii Ziemi, która cały czas tworzy się na nowo na twoich oczach. To nie jest martwa skała Tatr czy Alp. Tu pod butami czujesz ciepło. W niektórych miejscach przy fumarolach ziemia jest tak gorąca, że nie da się na niej utrzymać gołej dłoni.

Etna jak zdobyć najwyższy wulkan w Europie? Z pełnym szacunkiem do jego siły. Zarezerwuj bilet. Spakuj grubą kurtkę. Zapłać za człowieka, który zna teren. Zostaw na dole iluzję, że kontrolujesz sytuację, i zmierz się z najczystszą formą wulkanicznej energii na kontynencie. Idź, póki góra na to pozwala.

FAQ – Często zadawane pytania

• Czy wejście na Etnę jest trudne? Zależy od trasy i wysokości. Wjazd kolejką na 2500 m to spacer. Trekking na 3300 m po kopnym żwirze wulkanicznym przy silnym wietrze wymaga bardzo dobrej kondycji fizycznej.
• Jak długo trwa wspinaczka na kratery szczytowe? Pełna wycieczka z przewodnikiem z Rifugio Sapienza (z użyciem kolejki i busów) zajmuje około 5-6 godzin. Całkowicie piesze wejście z samego dołu to wyprawa na 8-10 godzin.
• Czy na Etnie jest zimno latem? Zdecydowanie. Na wysokości 3000 metrów temperatura w sierpniu może oscylować wokół 5-10 stopni Celsjusza, a silny wiatr drastycznie obniża odczucie ciepła.
• Czy można płacić kartą w Rifugio Sapienza? Większość kas biletowych Funivia dell’Etna oraz sklepów obsługuje karty płatnicze. Warto jednak mieć przy sobie gotówkę na parking lub drobne wydatki u przewodników.
• Czy dzieci mogą wejść na Etnę? Ze względów medycznych i bezpieczeństwa wyjścia w strefę kraterów szczytowych (powyżej 2900 m) są zazwyczaj odradzane lub zakazane dla dzieci poniżej 7-8 roku życia.
• Co się stanie, jeśli wulkan wybuchnie podczas wycieczki? Licencjonowani przewodnicy posiadają łączność z INGV. W przypadku wzrostu parametrów sejsmicznych ewakuują grupy ustalonymi drogami awaryjnymi.

Bibliografia

1. Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia – https://www.ingv.it
2. Funivia dell’Etna – https://www.funiviaetna.com
3. Club Alpino Italiano – https://www.cai.it
4. Parco dell’Etna – https://www.parcoetna.it
5. Protezione Civile – https://www.protezionecivile.gov.it