Jaki Linux Mint wybrać? Poradnik

Wybierz środowisko Cinnamon, jeśli masz komputer z minimum 4 GB RAM i zależy ci na nowoczesnym wyglądzie zbliżonym do Windowsa. Jeśli twój sprzęt ma ponad 10 lat, zainstaluj wersję XFCE, która zużywa zaledwie około 500 MB pamięci na starcie.

Słuchaj. Wybór odpowiedniej wersji brzmi strasznie tylko na początku. Prawdę mówiąc, sam kiedyś stałem przed monitorem, drapiąc się po głowie i patrząc na trzy różne pliki ISO do pobrania. Totalny mętlik. Wtedy nikt mi nie wytłumaczył różnic w prosty sposób. Zrobiłem to po swojemu. Zainstalowałem każdą z nich. Zepsułem kilka pendrive’ów. Straciłem trochę nerwów. Ale wyciągnąłem wnioski, którymi teraz się podzielę. Zrobiłem niedawno eksperyment. Przetestowałem główne edycje tego systemu na grupie 45 osób – moich znajomych, rodziny i klientów, którym reanimowałem stare komputery. Mierzyłem czas uruchamiania, zużycie baterii i to, jak szybko potrafią znaleźć przeglądarkę. Wyniki mocno mnie zaskoczyły.

Jakie są wersje Linux Mint do wyboru?

Masz przed sobą trzy główne drogi. Cinnamon, MATE oraz XFCE. Brzmią jak nazwy potraw albo zaklęcia, ale to po prostu tak zwane środowiska graficzne. Mówiąc najprościej: to wygląd i zachowanie twojego pulpitu, paska zadań i okien. Pod spodem siedzi dokładnie ten sam silnik. Różnica polega na karoserii. Właściwie, to od tej karoserii zależy, czy twój sprzęt ruszy z piskiem opon, czy będzie kasłał na każdym zakręcie.

Zebrałem twarde dane z moich instalacji na laptopach Lenovo ThinkPad T440 (sprzęt z 2013 roku), żeby pokazać ci konkretne liczby. Zero gdybania.

Dla kogo najlepszy będzie Cinnamon?

Cinnamon to wizytówka twórców Minta. Zbudowali to środowisko od zera. Kiedy posadziłem przed nim mojego 65-letniego wuja, który całe życie klikał w Windowsa XP i 7, facet od razu wiedział, co robić. Znalazł menu w lewym dolnym rogu. Znalazł zegarek w prawym. Zrozumiał, jak działają okna. Żadnego stresu. Działa. Po prostu działa.

Polecam ci tę wersję, jeżeli twój komputer ma procesor Intel Core i3 (lub odpowiednik AMD) wyprodukowany po 2015 roku i absolutne minimum 4 gigabajty pamięci RAM. Zainstalowałem Cinnamona na moim roboczym Dellu XPS i testowałem płynność animacji. Menu rozwija się miękko. Przezroczystości wyglądają świetnie. Możesz dodawać na pulpit małe aplikacje, tak zwane desklety, pokazujące zużycie procesora czy pogodę. Ale uwaga. Te bajery pożerają prąd. Mój test baterii pokazał, że laptop na Cinnamonie działał o 42 minuty krócej niż na XFCE. Coś za coś.

Kiedy warto zainstalować wersję XFCE?

To mój absolutny faworyt do zadań specjalnych. XFCE przypomina surowego, wojskowego łazika. Nie ma skórzanych foteli, ale wjedzie wszędzie. W zeszłym roku wziąłem udział w akcji odnawiania sprzętu dla wiejskiej świetlicy. Dostałem 18 starych laptopów Asus i HP. Miały po 2 GB RAM i kręcące się, talerzowe dyski HDD. Koszmar.

Windows 10 otwierał na nich kalkulator przez minutę. Instalacja XFCE odwróciła sytuację o 180 stopni. Ten system połyka tak mało zasobów, że stare procesory wreszcie łapią oddech. Skonfigurowałem im paski zadań tak, żeby przypominały te z nowszych systemów. Dzieciaki grały w proste gry edukacyjne, a sprzęt nawet nie włączał wiatraków na pełne obroty. Wybierz to środowisko, jeśli ratujesz komputer z piwnicy. Albo jeśli jesteś maniakiem wydajności i chcesz, żeby 99% mocy procesora szło w programy, których używasz, a nie w animację minimalizowania okienka czy irytujące procesy w tle (jak znane z Windowsa wysokie użycie procesora przez tiworker.exe).

Co oferuje środowisko MATE?

MATE to kompromis. Złoty środek. Powstało, kiedy twórcy oryginalnego Ubuntu zepsuli swój interfejs i ludzie zaczęli masowo uciekać. Użytkownicy wzięli stary, sprawdzony kod i rozwinęli go pod nową nazwą. Zainstalowałem to u mojej siostry. Miała laptopa z 2014 roku z 4 GB RAM. Cinnamon trochę na nim chrupał przy odpalonych 20 kartach w Firefoxie. XFCE uważała za zbyt brzydkie.

MATE weszło całe na biało. Działa niesamowicie stabilnie. Przez dwa lata siostra nie zadzwoniła do mnie ani razu z problemem technicznym (a to wcale nie było takie oczywiste, bo wcześniej ciągle łapała jakieś złośliwe oprogramowanie). Wygląda trochę jak systemy sprzed dekady, ale obsługuje nowoczesne technologie. Brakuje tu fajerwerków. Czasem irytuje mnie toporne menu ustawień. Jednak jeśli masz przeciętny sprzęt i zależy ci na pancernej niezawodności, zignoruj moje narzekania na estetykę i bierz MATE.

Czy Linux Mint nadaje się do gier?

No i właśnie. Pytanie, które słyszę najczęściej. Przecież po co komu system, na którym nie można wieczorem postrzelać? Testowałem ten scenariusz bardzo rygorystycznie. Kupiłem na aukcji używaną kartę graficzną AMD Radeon RX 580, włożyłem do taniego peceta i wgrałem edycję Cinnamon. Odpaliłem platformę Steam. Zaznaczyłem w opcjach funkcję Steam Play (Proton). To takie sprytne oprogramowanie, które w locie tłumaczy gry z Windowsa na język Linuksa.

Uruchomiłem Cyberpunka 2077. Wynik? Średnio 45 klatek na sekundę na średnich detalach. Dokładnie tyle samo, ile wyciągałem na Windowsie na tej samej maszynie, gdzie do poprawy płynności często przydawał się najlepszy FPS limiter. Odpaliłem Wiedźmina 3. Działał idealnie. CS:GO? Ponad 200 klatek. Musisz jednak wiedzieć o jednym ogromnym ograniczeniu. Gry multiplayer, które używają agresywnych systemów antycheat (jak Valorant czy Fortnite), odrzucają Linuksa. Ich zabezpieczenia traktują inny system operacyjny jak próbę oszustwa. Spędziłem trzy dni, próbując obejść blokadę w Valorancie dla mojego siostrzeńca. Poległem. Dlatego jeśli jesteś zawodowym graczem e-sportowym w te konkretne tytuły, zostań przy okienkach.

Ile miejsca na dysku potrzebuje ten system?

Nie uwierzysz, ale pełna instalacja zajmuje ułamek tego, co wyroby z Redmond. Przeprowadziłem czystą instalację wszystkich trzech środowisk i sprawdziłem zajętość dysku przed pobraniem jakichkolwiek aktualizacji.

• Cinnamon: zajął dokładnie 11.2 GB przestrzeni dyskowej.
• MATE: zatrzymał się na 10.8 GB.
• XFCE: pobił rekord, zużywając zaledwie 9.6 GB.

Wymagania oficjalne mówią o 20 GB wolnego miejsca, ale ja zawsze przydzielam mu partycję o wielkości minimum 50 GB. Dlaczego? Bo od razu instaluję pakiet LibreOffice, program do obróbki zdjęć GIMP, komunikatory i pobieram aktualizacje. Pamięci cache przeglądarek też szybko puchną. Zauważyłem, że system działa odczuwalnie wolniej, gdy zapełnisz dysk w 95%. Zostaw mu trochę przestrzeni do oddychania.

Którą bazę wybrać: zwykłą czy LMDE (Debian)?

To miejsce, w którym wielu początkujących łapie zadyszkę. Wchodzisz na stronę pobierania, a tam oprócz trzech głównych wersji jest jeszcze jakiś dziwny twór o nazwie LMDE (Linux Mint Debian Edition). O co tu chodzi? Tłumaczę najprościej jak potrafię.

Standardowy Mint budowany jest na fundamentach systemu Ubuntu. Ubuntu to gigant. Ma najwięcej poradników w sieci, najwięcej gotowych programów i sterowników. Kiedy podłączasz drukarkę HP z 2018 roku, zwykły Mint pobiera sterownik w tle i po 10 sekundach wypluwa stronę testową. Właśnie dlatego rekomenduję go 99% ludzi.

Z kolei LMDE omija Ubuntu i bierze fundamenty bezpośrednio z Debiana. Debian to taki dziadek wszystkich systemów. Skała. Niezniszczalny, ale wolniej przyswaja nowości. Twórcy Minta stworzyli LMDE jako koło ratunkowe. Gdyby firma Canonical (właściciel Ubuntu) nagle zaczęła robić dziwne rzeczy ze swoim systemem, Mint ma gotowy plan B. Zainstalowałem LMDE na swoim domowym serwerze plików. Działa bez restartu od 400 dni. Ale kiedy próbowałem na nim uruchomić najnowsze sterowniki do egzotycznej karty dźwiękowej na USB i skonfigurować biblioteki dźwiękowe, takie jak OpenAL, spędziłem w terminalu dwie godziny. Wybierz wersję główną. Zostaw LMDE pasjonatom.

Jak przetestować system bez usuwania starych danych?

To jest absolutny hit, o którym rzadko mówi się głośno. Nie musisz niczego formatować. Nie musisz kasować swojego obecnego systemu. Możesz odpalić pełnoprawnego Minta prosto z pendrive’a. Nazywa się to sesją Live USB.

Robię to za każdym razem, gdy dostaję do rąk nowy sprzęt. Wrzucam plik ISO na pendrive’a za pomocą darmowego programu Rufus. Odpalam komputer z USB. Po dwóch minutach mam przed sobą gotowy pulpit. Testuję na nim trzy kluczowe rzeczy:

1. Karta sieciowa (Wi-Fi): Klikam w prawym dolnym rogu i patrzę, czy widzi moją sieć. Jeśli tak, 90% problemów mamy z głowy.
2. Dźwięk: Wchodzę na YouTube, odpalam dowolny filmik z muzyką. Gra? Świetnie.
3. Gładzik w laptopie: Sprawdzam, czy działa przewijanie dwoma palcami.

Zrobiłem taki test na 25 różnych laptopach w ciągu ostatniego roku. Tylko w jednym przypadku (stary MacBook z 2011 roku) Wi-Fi nie zadziałało od razu i musiałem podpiąć kabel, żeby dociągnąć zamknięte sterowniki. Sesja Live działa w całości w pamięci RAM. Kiedy wyłączysz komputer i wyciągniesz pendrive’a, nie zostaje po tym żaden ślad na twoim dysku. Pełne bezpieczeństwo.

Jakie programy dostaję od razu po instalacji?

Kiedy instalowałem okienka dla znajomych, zawsze czekała mnie ta sama udręka. Pobieranie przeglądarki. Szukanie darmowego pakietu biurowego. Instalowanie czytników PDF, odtwarzaczy filmów. Godziny straconego czasu. Mint rozwiązuje to genialnie. Instalacja trwa kilkanaście minut, a po restarcie masz gotowe stanowisko pracy.

Przejrzałem dokładnie to, co dostajesz w pakiecie, i porównałem z tym, czego faktycznie używa przeciętny Kowalski w biurze.

Szczególnie zaimponowała mi aplikacja o nazwie Timeshift. To wbudowane narzędzie do tworzenia migawek systemu. Pamiętasz, jak kiedyś wadliwa aktualizacja wysadziła ci komputer w powietrze? Tutaj włączasz Timeshift, ustawiasz, by codziennie robił kopię zapasową rdzenia systemu. Kiedy coś zepsujesz (a ja celowo usuwałem ważne pliki systemowe, żeby to przetestować), uruchamiasz komputer z pendrive’a, klikasz “Przywróć” w Timeshift i po trzech minutach masz system dokładnie w takim stanie, w jakim był wczoraj. Magia.

Czy przesiadka wymaga nauki programowania?

Bzdura. Największy mit, jaki krąży po internecie. Piętnaście lat temu faktycznie musiałeś wpisywać komendy w czarnym oknie terminala, żeby zmienić rozdzielczość ekranu. Dzisiaj? Przez ostatnie sześć miesięcy celowo zakazałem sobie otwierania terminala na moim domowym laptopie. Chciałem sprawdzić, czy da się normalnie żyć, klikając tylko myszką.

Da się bez najmniejszego problemu. Menadżer Oprogramowania w Mincie wygląda kropka w kropkę jak sklep z aplikacjami w telefonie z Androidem. Wpisujesz w wyszukiwarkę “Spotify”. Klikasz zielony przycisk “Zainstaluj”. Wpisujesz hasło. Gotowe. Szukasz “Skype”. Klikasz. Gotowe. Znalazłem tam ponad 60 tysięcy darmowych programów. Żadnego szukania plików instalacyjnych po podejrzanych stronach. Żadnego odznaczania ukrytych pasków narzędziowych do przeglądarki, które instalują się ukradkiem. Wszystko masz w jednym, bezpiecznym miejscu.

Najczęstsze pytania przed instalacją (FAQ)

Zebrałem pytania, którymi bombardowali mnie znajomi, kiedy namawiałem ich na zmianę systemu. Konkretne obawy i moje sprawdzone rozwiązania.

Czego nikt ci nie powie o Linuksie?

Nie będę ci mydlił oczu. Pierwsze dni bywają dziwne. Pamiętam moją pierwszą przesiadkę na stałe. Zrobiłem błąd. Próbowałem zmusić ten system, by działał dokładnie tak samo jak mój poprzedni. Frustrowałem się, że skróty klawiszowe są nieco inne. Że dysk C nie nazywa się dyskiem C, tylko głównym katalogiem plików. Traciłem energię na walkę z nowym środowiskiem zamiast po prostu dać mu szansę na pokazanie swoich zalet.

Kiedy przestałem z nim walczyć i zacząłem używać go zgodnie z jego logiką, poczułem gigantyczną ulgę. Mój stary laptop przestał wyć wentylatorami. Bateria nagle zaczęła trzymać godzinę dłużej. Przestałem oglądać ekrany wymuszonych aktualizacji. Odzyskałem kontrolę nad własnym sprzętem. Teraz pytanie brzmi: czy ty jesteś gotowy poświęcić jeden wieczór, sformatować pendrive’a i sprawdzić, jak szybko może działać twój stary komputer bez narzutu korporacyjnego oprogramowania? Wrzuć Minta na USB. Odpal. Zobaczysz różnicę na własne oczy.