Poznaj zasady gry w bilarda

Zasady gry w bilarda w najpopularniejszej odmianie 8-bil polegają na wbiciu przez jednego gracza wszystkich przypisanych mu bil z grupy pełnych lub połówek, a następnie zadeklarowaniu i legalnym umieszczeniu w łuzie czarnej bili z numerem osiem. Rozgrywkę zawsze rozpoczyna się od silnego rozbicia trójkąta ustawionego na stole za pomocą uderzenia białej bili kijem, a każdy popełniony błąd lub faul skutkuje przekazaniem przeciwnikowi możliwości ustawienia białej bili w dowolnym miejscu na polu gry.

Prawda jest zresztą absolutnie taka, że większość ludzi grających w pubach nie ma zielonego pojęcia o oficjalnych przepisach Światowej Organizacji Pool-Bilarda (WPA). Wymyślają własne zasady. Tworzą dziwne ograniczenia dotyczące wbijania czarnej bili do przeciwległej łuzy. Kłócą się o to, czy po faulu białą stawia się w polu bazy, czy z ręki na całym stole. Więc dzisiaj rozłożymy to na czynniki pierwsze. Bez owijania. Zaczynamy od twardych podstaw, które obowiązują na oficjalnych turniejach i ligach.

Jak prawidłowo ustawić bile na stole i wykonać pierwsze rozbicie?

Przed pierwszym uderzeniem musisz zbudować trójkąt. Ustawiasz go w taki sposób, aby pierwsza bila z wierzchołka znajdowała się dokładnie w punkcie głównym stołu. To ten mały punkt narysowany na suknie po przeciwnej stronie od bazy. W samym środku trójkąta obowiązkowo ląduje czarna bila oznaczona numerem osiem. W dwóch dolnych rogach musisz umieścić bilę pełną i połówkę. Resztę układu tasujesz losowo. Nie ma absolutnie żadnego znaczenia, jak rozłożysz pozostałe numery.

Rozbicie to najważniejszy moment partii. Gracz ustawia białą bilę w tak zwanym polu bazy. To prostokąt wyznaczony przez linię bazy i bandę górną. Uderzasz z całej siły w wierzchołek trójkąta. Żeby rozbicie było uznane za legalne, musisz wbić przynajmniej jedną bilę do łuzy lub doprowadzić do sytuacji, w której minimum cztery bile kolorowe dotkną band. Jeśli tego nie zrobisz, przeciwnik ma prawo wyboru. Może zaakceptować układ i grać dalej. Może kazać ci rozbijać od nowa. Albo sam ustawi trójkąt i przejmie inicjatywę.

Graliśmy kiedyś mecz ligowy w małym, zadymionym klubie na warszawskiej Pradze. Stół był tak krzywy, że po rozbiciu bile same uciekały do jednej łuzy z powodu zapadniętej podłogi. Mimo to przepisy WPA działały tam z taką samą bezwzględnością jak na mistrzostwach świata. Jeżeli na rozbiciu wpadnie ci biała bila, popełniasz faul. Przeciwnik bierze wtedy białą bilę do ręki. W pubach utarło się, że musi grać z pola bazy i strzelać tylko do przodu. To bzdura. W oficjalnym 8-bil biała po faulu na rozbiciu faktycznie ląduje w polu bazy, ale to jedyny taki wyjątek w całej grze. Przy każdym innym faulu w trakcie partii masz wolną rękę na całym stole.

W jaki sposób wybiera się grupę bil pełnych lub połówek?

To jest bez mała najczęstszy powód kłótni w amatorskim bilardzie. Wbijasz pełną na rozbiciu i myślisz, że od teraz grasz pełnymi. Błąd. Stół po rozbiciu zawsze pozostaje otwarty. Niezależnie od tego, co wpadło do łuz przy pierwszym uderzeniu. Otwarty stół oznacza, że w swoim pierwszym podejściu po rozbiciu możesz uderzyć białą bilą w połówkę, żeby wbić pełną. Albo odwrotnie. Dopiero gdy zadeklarujesz konkretną bilę do konkretnej łuzy i faktycznie ją wbijesz, przypisujesz sobie grupę. Czysta deklaracja i skuteczne uderzenie zamyka stół.

(Zresztą muszę tutaj wtrącić jedną rzecz, bo mnie to niesamowicie irytuje od lat. Ludzie przychodzą do klubów z własnymi kijami, kupują najdroższą kredę za sto złotych, a potem kłócą się o zasadę otwartego stołu, krzycząc, że “u nich na osiedlu gra się inaczej”. Ostatnio spędziłem bite pół godziny tłumacząc facetowi, że wbicie dwóch połówek na breaku nie daje mu połówek. Patrzył na mnie jak na wariata. System rozgrywek pubowych wyhodował całe pokolenie graczy, którzy znają tylko zmutowane zasady z lat dziewięćdziesiątych, kiedy nikt nie miał dostępu do internetu i oficjalnych regulaminów. Koniec dygresji).

Jeśli grasz na otwartym stole i spudłujesz swoją zadeklarowaną bilę, stół nadal pozostaje otwarty dla przeciwnika. On też ma prawo uderzyć w dowolny kolor, żeby wbić swoją upatrzoną łuzę. Wyjątkiem jest czarna ósemka. Nigdy nie możesz użyć czarnej bili jako pierwszej bili kontaktowej na otwartym stole.

Co to jest deklarowanie łuz i czy trzeba to robić za każdym razem?

Oficjalny bilard to gra deklarowana (tzw. call pocket). Oznacza to, że przed uderzeniem musisz wyraźnie wskazać, którą bilę wbijasz i do której łuzy. Nie musisz opisywać całego toru lotu. Nie musisz mówić o tym, ile band bila zaliczy po drodze ani czy po drodze otrze się o inne bile. Liczy się tylko to, żeby konkretna bila wpadła do konkretnej łuzy. Jeśli wpadnie do innej, to strata kolejki. Zmieniasz się z przeciwnikiem.

Oczywiście nikt nie krzyczy przez cały klub przy każdym prostym strzale. Oczywiste uderzenia są po prostu oczywiste. Deklarujesz tylko te zagrania, które są trudne, z kombinacji albo po bandach. Jeśli przeciwnik nie jest pewien twoich zamiarów, ma prawo zapytać przed strzałem.

Jakie są najczęstsze faule w bilardzie i co grozi za ich popełnienie?

Faul w bilardzie to twarda sprawa. Oddajesz stół. Przeciwnik bierze białą bilę w dłoń i kładzie ją w absolutnie dowolnym miejscu na suknie. Przestańcie wreszcie grać w zasadę dwóch strzałów po faulu, którą wymyślono w brytyjskim pub poolu. W amerykańskiej odmianie 8-bil mamy prostą zasadę: jeden faul równa się “ball in hand” dla oponenta na całym stole.

• Brak kontaktu z odpowiednią bilą. Biała bila musi zawsze w pierwszej kolejności dotknąć bili z twojej grupy. Jeśli grasz połówkami i biała najpierw uderzy w pełną, popełniasz faul.
• Brak dotknięcia bandy po kontakcie. To jest absolutnie najmniej rozumiana zasada przez początkujących. Po tym jak biała uderzy w twoją bilę, jakakolwiek bila na stole (biała, twoja lub przeciwnika) musi dotknąć bandy. Albo jakaś bila musi wpaść do łuzy. Jeśli biała uderzy w twoją bilę i wszystko zatrzyma się na środku stołu bez kontaktu z bandą, mamy faul.
• Dotknięcie jakiejkolwiek bili ciałem, ubraniem lub ręką. Zdarza się to ciągle. Nachylasz się nad stołem i zahaczasz koszulą o bile stojące na krawędzi. Stół przechodzi w ręce oponenta.
• Wybicie białej bili poza stół.

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to dotykanie bandy jest tak surowo egzekwowane na oficjalnych zawodach? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie w biurze analizując statystyki snookerowe. Gdyby nie ta zasada, gracze mogliby po prostu lekko toczyć białą bilę i przyklejać ją do swoich bil, całkowicie blokując grę. Mecz trwałby pięć godzin, a stół wyglądałby jak parking przed marketem w sobotę. Banda wymusza dynamikę. Wymusza ryzyko i podejmowanie decyzji.

Kiedy uderzenie w czarną bilę oznacza przegraną partię?

Czarna bila to wyrok. Możesz zagrać idealną partię, wbić siedem swoich bil w jednym podejściu, a potem przegrać przez jeden głupi błąd na ósemce. Zła ocena kąta, za mocne uderzenie i wracasz do domu z niczym.

Partię przegrywasz natychmiast, gdy wbijesz czarną bilę zanim wbijesz wszystkie swoje bile z grupy. Przegrywasz również wtedy, gdy czarna wpadnie do innej łuzy niż ta, którą zadeklarowałeś. Jeżeli uderzasz czarną, wbijasz ją do zadeklarowanej łuzy, ale razem z nią do innej łuzy wpadnie biała bila, to też jest koniec. Przegrałeś mecz. Faul na wbijaniu czarnej to natychmiastowa porażka.

Co ciekawe, sam faul na czarnej bili, kiedy ona NIE wpadnie do łuzy, nie kończy partii. Czyli jeśli uderzysz ósemkę, spudłujesz, a biała wpadnie do łuzy, to po prostu oddajesz przeciwnikowi bilę z ręki. Gra toczy się dalej. Czarna leży na stole, ty żyjesz. Wielu ludzi tego nie wie i w pubach automatycznie poddaje mecz po faulu na czarnej. To błąd.

Jak poprawnie trzymać kij i kontrolować białą bilę?

Technika uderzenia to fizyka połączona z biomechaniką. Możesz znać przepisy na pamięć, ale jeśli źle stoisz i źle trzymasz kij, nigdy nie zbudujesz powtarzalności. Uderzenie bilardowe zaczyna się od stóp.

Stajesz w lekkim rozkroku. Prawa noga (jeśli jesteś praworęczny) zostaje z tyłu, prosta w kolanie. Lewa noga lekko ugięta z przodu. Tułów pochylasz tak nisko, żeby broda znajdowała się zaledwie kilka centymetrów nad kijem. Oczy patrzą dokładnie wzdłuż linii strzału. Ręka trzymająca kij z tyłu powinna opadać luźno i prostopadle do podłogi. Kij trzymasz lekko. Nie ściskasz go jak kierownicy w samochodzie podczas poślizgu. Luźny nadgarstek generuje płynność uderzenia.

Z przodu budujesz mostek. Lewa dłoń kładzie się na suknie. Kciuk dociskasz mocno do palca wskazującego, tworząc stabilną literę V, w której opiera się szczytówka kija. To jest twój celownik. Jeśli mostek drży, biała bila poleci w losowym kierunku.

Dlaczego rotacja i pozycjonowanie mają znaczenie na stole?

Dobry gracz nie patrzy tylko na bilę, którą chce wbić. Dobry gracz myśli o tym, gdzie zatrzyma się biała bila po uderzeniu, żeby mieć łatwą pozycję do kolejnego strzału. To jest kwintesencja bilarda. Pozycjonowanie osiąga się za pomocą rotacji.

Uderzasz w sam środek białej bili i masz strzał bez rotacji. Uderzasz w dolną część bili i nadajesz jej rotację wsteczną (tzw. draw). Biała uderza w bilę obiektową i natychmiast cofa się w twoją stronę. Uderzenie w górną część bili powoduje rotację postępującą. Biała podąża do przodu za wbijaną bilą. Z kolei uderzenia w prawy lub lewy bok (tzw. fałsz lub english) zmieniają kąt odbicia białej bili od bandy.

Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych na to, jak dokładnie zachowuje się rotacja boczna na tanich, zużytych suknach w lokalnych barach, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez, że fałsz zadziała tam tak samo jak na nowym suknie Simonis 860. Zazwyczaj na starym suknie bila po prostu ślizga się bez chwytania przyczepności. Dlatego na kiepskim sprzęcie najlepiej grać w środek bili.

Czym różni się klasyczny pool od snookera i innych odmian?

Pool bilard, w tym najpopularniejsze 8-bil i 9-bil, to gra dynamiczna. Stoły mają od 7 do 9 stóp długości. Łuzy są relatywnie duże, a kije mają grube kapki (końcówki), zazwyczaj od 12 do 13 milimetrów. Z kolei snooker to zupełnie inna bestia. Graliśmy kiedyś turniej pokazowy na stole snookerowym w klubie w centrum. Stół ma 12 stóp. Jest gigantyczny. Łuzy są ciasne i zaokrąglone na krawędziach, co sprawia, że bila uderzona mocno po bandzie po prostu z nich wypada.

W snookerze masz 15 bil czerwonych i 6 kolorowych. Wbijasz na przemian czerwoną i kolorową. Kije snookerowe mają cienkie kapki, około 9 milimetrów, co pozwala na mikroskopijną precyzję w nadawaniu rotacji, ale wymaga żelaznej techniki. To gra dla ludzi o stalowych nerwach. Klasyczny pool wybacza drobne błędy. Snooker karze cię za minimalne odchylenie na milimetr.

Odmiana 9-bil to z kolei szybkość. Na stole ustawiasz tylko dziewięć bil w kształcie rombu. Nie ma podziału na połówki i pełne. Obaj gracze muszą zawsze uderzać w bilę z najniższym numerem aktualnie znajdującą się na stole. Wygrywa ten, kto wbije bilę z numerem dziewięć. Możesz przegrywać cały mecz, a potem trafić dziewiątkę z przypadku po kombinacji od jedynki i wygrywasz partię. To brutalne, ale niesamowicie widowiskowe. Bez mała prawie pięćdziesiąt procent meczy w telewizji to obecnie rozgrywki w dziewiątkę.

Pamiętaj o kredowaniu kija przed każdym strzałem. Kreda zwiększa tarcie między kapką a gładką powierzchnią białej bili. Bez kredy kij ześlizguje się z bili, co nazywamy “kiksem”. Kiks to zazwyczaj kompromitujące spudłowanie i oddanie stołu. Zmieniliśmy te zasady na robocie w klubie i wprowadziliśmy obowiązkowe szczotkowanie stołu po każdym meczu. Różnica w toczeniu się bil była diametralna.

To jest bez mała najgorsza opcja z wszystkich. Wchodzisz do gry, nie znasz zasad, grasz na wyczucie i po godzinie kłócisz się o to, czy po faulu biała idzie do bazy. Przeczytaj regulamin WPA. Zrozum zasady pozycjonowania i otwartego stołu. Zagraj zgodnie z przepisami, a nagle odkryjesz, że bilard to gra logiczna przypominająca szachy, a nie losowe wbijanie kulek do dziur.

Rzuć wyzwanie znajomym na najbliższym wyjściu do pubu. Narzuć oficjalne przepisy. Zobacz, jak szybko ich amatorskie sztuczki przestaną działać, gdy uświadomią sobie, że każdy faul oddaje ci białą bilę do ręki na całym stole. Kto stawia pierwsze piwo?

Najczęstsze pytania o zasady gry w bilarda (FAQ)

• Jak ustawić bile na stole do bilarda? Bile ustawia się w trójkącie. Pierwsza bila musi stać na punkcie głównym stołu. W środku trójkąta obowiązkowo znajduje się czarna bila (numer 8). W dolnych rogach trójkąta umieszcza się jedną bilę pełną i jedną połówkę. Reszta bil jest rozkładana losowo.
• Co to jest otwarty stół po rozbiciu? Po rozbiciu stół zawsze pozostaje otwarty, nawet jeśli wbijesz konkretną bilę. Oznacza to, że nie masz jeszcze przypisanej grupy pełnych lub połówek. Dopiero zadeklarowanie i wbicie wybranej bili w kolejnym uderzeniu zamyka stół i przypisuje ci daną grupę.
• Co się dzieje po wbiciu białej bili? Wbicie białej bili to faul. W oficjalnych zasadach 8-bil przeciwnik otrzymuje wtedy białą bilę do ręki (ball in hand) i może ją ustawić w dowolnym miejscu na całym stole, grając w dowolnym kierunku.
• Kiedy przegrywa się przez wbicie czarnej bili? Przegrywasz od razu, jeśli wbijesz czarną bilę przed wbiciem wszystkich swoich bil z grupy. Przegrywasz również, jeśli czarna wpadnie do innej łuzy niż zadeklarowana, lub jeśli wbijesz czarną bilę i jednocześnie popełnisz faul (np. wbijesz białą bilę do łuzy).
• Czy trzeba mówić, do której łuzy wbijam bilę? Tak, oficjalny bilard to gra deklarowana. Musisz wskazać bilę i łuzę przed uderzeniem. W przypadku prostych i oczywistych strzałów deklaracja nie jest werbalnie wymagana, ale przy trudnych uderzeniach od band lub kombinacjach musisz określić swój cel.
• Jak prawidłowo trzymać kij bilardowy? Należy stanąć w lekkim rozkroku, pochylić tułów nisko nad kijem. Ręka trzymająca kij z tyłu powinna być luźna, a nadgarstek elastyczny. Z przodu dłoń oparta na stole tworzy stabilny mostek (kciuk dociśnięty do palca wskazującego), w którym opiera się kij.

Bibliografia

1. Polski Związek Bilardowy – https://bilard-sport.pl
2. World Pool-Billiard Association – https://wpapool.com
3. European Pocket Billiard Federation – https://epbf.com
4. Polski Związek Snookera i Bilarda Angielskiego – https://snooker.pl