Pustevny w czeskich Beskidach – spacer w chmurach

Pustevny to górski ośrodek turystyczny w czeskich Beskidach Morawsko-Śląskich, położony na siodle między szczytem Radhoszcz a Tanecznicą, na wysokości około 1018 metrów n.p.m. To właśnie stąd, szczególnie jesienią i wczesną wiosną, można patrzeć na morze chmur rozlewające się w dolinach pod stopami, podczas gdy szczyty wystają ponad zasłonę mgły jak wyspy.

Piszę ten tekst po trzeciej wizycie w tym miejscu, bo za pierwszym razem w ogóle nie zrozumiałem, o co chodzi z tą sławą Pusteven. Był upalny lipiec, tłum turystów, kolejka do wyciągu krzesełkowego i zero mgły. Dopiero październikowy poranek, kiedy termometr w Trojanovicach pokazywał trzy stopnie, a na górze świeciło słońce nad białą pierzyną chmur, pokazał mi sens tej całej wyprawy.

Gdzie leżą Pustevny w czeskich Beskidach i jak tam dojechać?

Pustevny znajdują się w Czechach, w kraju morawsko-śląskim, tuż przy granicy z powiatem frydeckim, niedaleko miejscowości Rožnov pod Radhoštěm i Trojanovice. Z Polski najbliżej jest z okolic Cieszyna i Wisły, skąd do przejścia granicznego dojeżdża się w niecałą godzinę. Z Krakowa liczy się raczej dwie i pół godziny jazdy, z Katowic około dziewięćdziesięciu minut. To nie jest miejsce odległe, ale klimatycznie działa tak, jakby leżało o wiele dalej.

Dojazd samochodem z Polski – którędy jechać?

Najwygodniejsza trasa prowadzi przez Cieszyn, dalej drogą numer 11 w kierunku Frydku-Mistku, a następnie w stronę Frenštátu pod Radhoštěm. Stamtąd do Trojanovic i dolnej stacji wyciągu krzesełkowego jest już tylko kilkanaście minut. Parking przy dolnej stacji bywa zapełniony w weekendy około godziny dziesiątej, więc dobrym pomysłem jest wyjazd wcześniej, zwłaszcza w sezonie na kolorowe liście, czyli w październiku.

Czy da się wjechać na Pustevny koleją linową?

Tak, i to jest zdecydowanie wygodniejsza opcja niż podejście pieszo. Wyciąg krzesełkowy z Trojanovic na Pustevny ma długość około tysiąca sześciuset metrów, a przejazd trwa mniej więcej osiem minut. Zbudowano go jeszcze w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku, potem gruntownie zmodernizowano na początku lat dwutysięcznych. Zimą obsługuje narciarzy, latem turystów pieszych i rowerzystów. Bilet w obie strony kosztuje zwykle kilkaset koron czeskich, ceny różnią się w zależności od sezonu.

Co warto zobaczyć na Pustevnach?

Serce tego miejsca to dwa drewniane obiekty zaprojektowane przez architekta Dušana Jurkoviča na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku. Chata Libušín i Maměnka. Bez nich Pustevny byłyby po prostu kolejnym punktem widokowym w Beskidach.

Chata Libušín – dlaczego jest tak ważna?

Libušín powstał w 1899 roku jako schronisko turystyczne w stylu inspirowanym architekturą ludową Wołoszczyzny i Karpat. Strzeliste dachy, snycerskie zdobienia, drewniane konstrukcje szkieletowe – to wszystko sprawia, że budynek wygląda jak coś między bajkową chatą a świątynią górską. W 2014 roku obiekt spłonął w pożarze. Odbudowano go wiernie według oryginalnych planów i otwarto ponownie w 2018 roku. Dziś mieści restaurację i miejsca noclegowe.

Kaplica świętych Cyryla i Metodego na Radhoszczy

Kawałek dalej, już na szczycie Radhoszczy, stoi niewielka drewniana kaplica z 1898 roku poświęcona misjonarzom słowiańskim. Obok niej wznosi się monumentalna, brązowa rzeźba boga Radegasta, dzieło Albína Poláška z 1931 roku. Miejscowi traktują to miejsce trochę jak sanktuarium, trochę jak punkt na mapie pogańskiej mitologii Słowian. Warto wiedzieć, że pierwotny posąg Radegasta stał niżej, przy drodze na Pustevny, i dopiero później przeniesiono go na szczyt.

Jak wygląda szlak z Pusteven na Radhoszcz?

Trasa liczy około dwóch kilometrów w jedną stronę i różnicę wysokości rzędu stu metrów. To nie jest wymagająca wspinaczka. Idzie się szeroką, dobrze utrzymaną ścieżką, momentami z widokiem na dolinę Rożnovską. Zajmuje to od trzydziestu do czterdziestu pięciu minut w zależności od tempa i liczby przystanków na zdjęcia.

Dla rodzin z małymi dziećmi to jedna z niewielu górskich tras w Beskidach, którą można pokonać z wózkiem terenowym. Sam widziałem tam ludzi w klapkach, więc trudno mówić o poważnym wyzwaniu sportowym.

Czy ze szczytu Radhoszczy widać Polskę?

Przy dobrej widoczności tak. Z platformy widokowej można dostrzec pasmo Beskidu Śląskiego po polskiej stronie, w tym charakterystyczną sylwetkę Baraniej Góry. Mgła i inwersja temperaturowa zwykle jednak zasłaniają najdalsze plany, co paradoksalnie i tak jest atrakcją samą w sobie.

Kiedy jechać na Pustevny, żeby zobaczyć morze chmur?

Najlepsze warunki panują jesienią, między wrześniem a listopadem, gdy noce są chłodne, dni ciepłe, a w dolinach osiada wilgotne powietrze. Zjawisko to nazywa się inwersją termiczną. Zimne powietrze gromadzi się w kotlinach, cieplejsze unosi się wyżej, a granica między nimi tworzy właśnie tę charakterystyczną warstwę chmur poniżej szczytów.

Wiosną, zwłaszcza w kwietniu i na początku maja, też zdarzają się takie poranki, choć rzadziej. Latem inwersje praktycznie nie występują, bo powietrze miesza się zbyt intensywnie w ciągu dnia.

O której godzinie najlepiej wyjechać na górę?

Przed świtem albo tuż po wschodzie słońca. Zjawisko rozpada się zwykle do godziny dziewiątej lub dziesiątej, gdy słońce ogrzeje dolne warstwy powietrza. Jeśli ktoś planuje przyjazd specjalnie po morze chmur, dolna stacja wyciągu otwiera się często dopiero o ósmej, więc w praktyce trzeba albo wejść pieszo w ciemności, albo złapać ten efekt jeszcze przez pierwsze pół godziny działania kolejki.

Ile kosztuje wycieczka na Pustevny?

Ceny w czeskich Beskidach są nadal niższe niż w polskich kurortach górskich, choć różnica z roku na rok topnieje. Parking przy dolnej stacji wyciągu to koszt rzędu stu do stu pięćdziesięciu koron za dzień. Bilet na kolejkę krzesełkową w obie strony zamyka się zwykle w przedziale trzystu do czterystu koron za osobę dorosłą, dzieci płacą mniej.

Obiad w restauracji przy chacie Libušín, na przykład tradycyjny gulasz z knedlikami, kosztuje w granicach dwustu do dwustu pięćdziesięciu koron. Piwo z lokalnego browaru w Ostrawie albo z Radegastu (tak, browar Radegast leży właśnie u stóp tych gór) wychodzi taniej niż w Polsce.

Czy wstęp na Pustevny i Radhoszcz jest płatny?

Samo wejście na teren ośrodka i szlak na szczyt jest bezpłatne. Płaci się wyłącznie za parking, wyciąg krzesełkowy i ewentualnie gastronomię. To odróżnia Pustevny od niektórych polskich atrakcji górskich, gdzie bilet wstępu na punkt widokowy bywa osobną pozycją w budżecie.

Co zjeść na Pustevnach – czeska kuchnia górska

Gulasz wołowy z knedlikami to klasyka, ale są też opcje lżejsze. Placki ziemniaczane z kwaśną śmietaną, zupa czosnkowa, a zimą grzane wino z korzeniami sprzedawane wprost z okienka przy dolnej stacji. Restauracja w chacie Maměnka serwuje też dania kuchni wałaskiej, regionu historycznie związanego z pasterstwem owiec, stąd sporo potraw na bazie owczego sera zwanego brynzą.

Sam próbowałem tam haluszek, czyli kluseczek z brynzą i boczkiem. Prościej się nie da, a smakuje lepiej niż niejedna wyszukana kolacja w mieście.

Pustevny zimą czy latem – co wybrać?

Zimą Pustevny zamieniają się w niewielki, kameralny ośrodek narciarski z kilkoma trasami zjazdowymi obsługiwanymi przez tę samą kolejkę krzesełkową. To nie jest miejsce dla zaawansowanych narciarzy szukających długich zjazdów. Bardziej pasuje rodzinom i osobom, które chcą połączyć jazdę na nartach z krótkim spacerem po śniegu do kaplicy na Radhoszczy.

Latem dominują piesi turyści i rowerzyści górscy. Okolica Pusteven wchodzi w skład sieci szlaków rowerowych łączących Beskidy Morawsko-Śląskie z Wałaskiem, a trasy MTB w okolicy Tanecznicy mają całkiem niezłą reputację wśród amatorów jazdy technicznej.

Czy na Pustevnach można przenocować?

Tak. Zarówno Libušín, jak i Maměnka oferują pokoje gościnne, choć w sezonie trzeba rezerwować z wyprzedzeniem, najlepiej kilka tygodni wcześniej. Ceny noclegu ze śniadaniem zaczynają się od około osiemdziesięciu euro za pokój dwuosobowy, w szczycie sezonu jesiennego bywają wyższe.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy Pusteven?

Rożnov pod Radhoštěm, leżący u podnóża gór, ma skansen pod gołym niebem, jeden z najstarszych w Europie Środkowej, założony jeszcze w 1925 roku. Drewniane chałupy, warsztaty rzemieślnicze, żywa historia Wałaska. Warto zarezerwować na to osobne popołudnie, bo próba połączenia skansenu z górami w jeden dzień zwykle kończy się pośpiechem.

Kilka kilometrów dalej, w Ostrawie, znajduje się z kolei zupełnie inny klimat, dawne zagłębie przemysłowe z wieżami wyciągowymi kopalń, dziś przekształcone w atrakcję turystyczną pod nazwą Dolní Vítkovice. To ciekawy kontrast po górskiej ciszy Pusteven.

Praktyczne pytania przed wyjazdem na Pustevny

Czy potrzebny jest paszport lub dowód osobisty?

Wystarczy dowód osobisty. Czechy i Polska należą do strefy Schengen, więc granicę przekracza się bez kontroli, choć dokument tożsamości trzeba mieć przy sobie na wszelki wypadek.

Czy da się zapłacić złotówkami?

W większości punktów przy dolnej stacji i na samych Pustevnach akceptowane są karty płatnicze, a niektóre miejsca przyjmują też euro po orientacyjnym kursie. Złotówki bywają problematyczne, więc lepiej mieć przy sobie korony albo kartę.

Czy trasa jest odpowiednia dla osób starszych?

Sam odcinek od górnej stacji wyciągu do kaplicy na Radhoszczy jest łagodny i szeroki, więc tak, zdecydowanie. Trudniej byłoby z podejściem pieszym od dołu, z Trojanovic, bo tam różnica wysokości sięga niemal siedmiuset metrów.

To jest bez mała najprostsza górska wycieczka w całych Beskidach, jaką kiedykolwiek przeszedłem. I chyba właśnie dlatego wraca się tam z dziećmi, z rodzicami, z kimkolwiek, kto nie ma ochoty na sportowe wyzwanie, a chce zobaczyć coś naprawdę pięknego.

Czy warto jechać na Pustevny tylko na jeden dzień?

Da się, choć szkoda tak robić. Jeden dzień wystarczy na wyciąg, spacer na Radhoszcz i obiad w Libušínie. Mimo to, żeby złapać poranną mgłę i morze chmur, trzeba nocować w okolicy, na przykład w Trojanovicach albo w Rožnovie. Wtedy dopiero ma się szansę na te zdjęcia, które krążą po internecie i przyciągają kolejnych turystów z Polski.

Zresztą prawda jest taka, że najlepsze wspomnienia z tego miejsca nie biorą się z gonienia za idealnym ujęciem na telefon, tylko z samego stania w milczeniu nad białą kołdrą chmur, kiedy słychać tylko wiatr i odległe dzwony krów pasących się gdzieś niżej.

Pustevny – wyzwanie na najbliższy weekend

Sprawdź prognozę pogody na Beskidy Morawsko-Śląskie, znajdź poranek z zapowiadaną inwersją termiczną i po prostu tam pojedź. Nie planuj tego na później, bo później zwykle oznacza nigdy. Ustaw budzik na piątą trzydzieści, weź termos z herbatą i sprawdź, czy naprawdę stoisz nad chmurami, czy tylko tak mówią w internecie.

Bibliografia:
1. CzechTourism – https://www.czechtourism.com
2. Oficjalna strona ośrodka Pustevny – https://www.pustevny.cz
3. Wikipedia – https://pl.wikipedia.org
4. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – https://www.imgw.pl
5. Lesy České republiky – https://www.lesycr.cz
6. Beskydy info – turystyczny portál regionu – https://www.beskydy-info.cz