Zasady gry w lacrosse dla początkujących

Zasady gry w lacrosse dla początkujących opierają się na umieszczeniu twardej, gumowej piłki w bramce przeciwnika przy użyciu specjalnego kija zakończonego siatką. Wygrywa po prostu ta drużyna, która po upływie regulaminowego czasu gry zgromadzi na swoim koncie więcej strzelonych goli. To brutalnie prosta matematyka na murawie. Zawodnicy muszą nieustannie biegać, podawać piłkę w powietrzu, unikać ataków fizycznych i kontrolować obszar wokół bramki. Nic więcej.

Zrozumienie tego sportu zajmuje zazwyczaj jeden pełny trening. Potem zostaje już tylko budowanie kondycji i oswajanie się z bólem. A ten pojawia się dość szybko. Lacrosse łączy w sobie elementy hokeja na lodzie, koszykówki i piłki nożnej, rzucając to wszystko na dużą trawiastą przestrzeń. My w Polsce często patrzymy na ten sport z dużym dystansem. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że większość nowych graczy odpada po pierwszym zderzeniu z obrońcą. Zostają ci, którzy potrafią znieść specyficzny rytm meczu.

Jakie są podstawowe zasady gry w lacrosse dla początkujących na dużym boisku?

Mecz rozgrywają dwie drużyny. W męskiej odmianie na trawie (field lacrosse) na boisku przebywa jednocześnie dziesięciu zawodników z każdej strony. Mamy bramkarza, trzech obrońców, trzech pomocników i trzech atakujących. Podział ról widać od razu po zachowaniu na murawie. Atakujący rzadko wracają na własną połowę. Obrońcy trzymają się blisko swojej bramki i używają znacznie dłuższych kijów. Pomocnicy biegają od pola karnego do pola karnego. Muszą mieć płuca z tytanu.

Głównym narzędziem pracy jest kij. Składa się z trzonka (shaft) oraz główki (head) z zaplecioną siatką. To w niej przenosisz piłkę. Nie wolno dotykać piłki rękami. Wyjątkiem jest bramkarz, ale i on ma mocno ograniczone prawa w tym zakresie. Piłkę podaje się w powietrzu. Można z nią biec dowolną ilość czasu, dopóki ktoś ci jej nie wybije. A przeciwnik na pewno spróbuje to zrobić.

Warto od razu zaznaczyć jedną rzecz. Możesz uderzać swoim kijem w kij przeciwnika. Możesz też uderzać w jego rękawice, bo z punktu widzenia przepisów rękawica na trzonku traktowana jest jako część kija. Czysty kontakt fizyczny ciałem również jest dozwolony, o ile uderzasz od przodu lub z boku. Pchnięcie w plecy kończy się gwizdkiem. Sędzia odsyła wtedy winnego na ławkę kar.

Ile trwa mecz lacrosse i jak sędziowie dzielą czas gry?

Czas gry zależy bezpośrednio od ligi i poziomu rozgrywek. Zawodowcy i drużyny uniwersyteckie w USA grają cztery kwarty po 15 minut. W Polsce i w większości europejskich lig amatorskich stosujemy często format czterech kwart po 12 minut lub dwóch połów po 20 minut. Zdecydowana większość spotkań kończy się po niecałych dwóch godzinach brutto.

Zegar zatrzymuje się po każdym golu. Zatrzymuje się przy przewinieniach i przerwach na żądanie. W ostatnich minutach wyrównanego meczu czas staje po każdym wyjściu piłki poza linie boczne. To buduje ogromne napięcie. Drużyna prowadząca często stara się po prostu przetrzymać piłkę w siatce kija u swojego najlepszego technicznie zawodnika. Biegają w kółko. Przeciwnik musi wtedy faulować, żeby odzyskać posiadanie.

Jak wygląda boisko do lacrosse i czym jest strefa crease?

Wymiary boiska narzucają styl gry. Prostokąt ma 110 jardów długości i 60 jardów szerokości. Na metry to daje mniej więcej 100 na 55. Linie są wyraźnie wyrysowane na trawie, a cała przestrzeń dzieli się na strefę ataku, środek i strefę obrony. Bramki nie stoją na samych końcach boiska. Znajdują się około 15 jardów od linii końcowej. Dzięki temu można grać za bramką. Zmiana wektora ataku zza pleców bramkarza to koszmar dla obrońców.

Najważniejszym miejscem na murawie jest tak zwany crease. To koło o promieniu około 3 metrów wyrysowane wokół bramki. Atakujący nie ma prawa tam wejść. Nawet czubek jego buta nie może dotknąć linii. Jeżeli strzelisz gola, ale siłą rozpędu wpadniesz w crease przed wpadnięciem piłki do siatki, gol jest anulowany. Bramkarz jest tam święty. Z drugiej strony, sam bramkarz po złapaniu piłki ma zaledwie cztery sekundy na opuszczenie tego koła lub podanie. Inaczej traci piłkę.

W jaki sprzęt ochronny musisz zainwestować na start?

Lacrosse to kontakt fizyczny w dość surowej formie. Sprzęt nie jest opcją. Kask z metalową kratą w pełni osłaniający głowę to podstawa. Rękawice do lacrosse są grubsze niż te do hokeja na trawie, ale dają większą mobilność w nadgarstkach. Potrzebujesz ochraniaczy na ramiona (shoulder pads) oraz mniejszych ochraniaczy na łokcie (arm guards). Szczęka w ustach to absolutny wymóg sędziowski. Sędzia sprawdza to przed pierwszym gwizdkiem.

Grałem kiedyś bez ochraniacza na żebra na starym, nierównym boisku w rejonie wrocławskiej Kosynierki. Dostałem czysty, legalny cross-check trzonkiem kija od obrońcy ważącego dobre sto kilo. Zły pomysł. Od tamtej pory zawsze zakładam tak zwaną nerkę. Ochraniacz na żebra bardzo przydaje się atakującym, którzy często przyjmują uderzenia podczas oddawania strzału na bramkę.

Kije dzielimy na krótkie i długie. Atakujący i pomocnicy grają kijami o długości około 1 metra. Obrońcy używają tak zwanych long pole. Taki kij ma około 1,8 metra. Pozwala trzymać napastnika na dystans i wyłuskiwać piłkę z jego siatki. Bramkarz ma kij o średniej długości, ale za to z ogromną główką ułatwiającą łapanie strzałów lecących z prędkością ponad 140 km/h.

Jakie faule najczęściej popełniają nowi gracze na murawie?

Przepisy dzielą przewinienia na faule techniczne i personalne. Te pierwsze skutkują zazwyczaj utratą piłki lub 30-sekundową karą. Te drugie wysyłają zawodnika do boksu kar na minutę, dwie lub trzy. Drużyna gra wtedy w osłabieniu. To mechanizm znany wprost z hokeja.

• Slashing (Cios kijem): Agresywne i niekontrolowane uderzenie kijem w ciało przeciwnika. Nawet jeśli nie trafisz, sędzia może odgwizdać faul za sam zamiar i niebezpieczne machanie trzonkiem wokół głowy obrońcy.
• Offside (Spalony): Zupełnie inny niż w piłce nożnej. Polega na tym, że drużyna ma zbyt mało graczy na swojej połowie obronnej (wymagane 4) lub na połowie ataku (wymagane 3). Rzucamy flagę na murawę.
• Warding: Atakujący trzymający kij w jednej ręce odpycha wolnym ramieniem kij obrońcy. Wolno osłaniać piłkę statycznym ramieniem, ale nie wolno aktywnie odpychać rywala.
• Cross-checking: Uderzenie przeciwnika trzonkiem kija trzymanym oburącz w szerokim rozstawie. Pchnięcie w klatkę piersiową bywa legalne w pewnych strefach, ale uderzenie w szyję to od razu kara personalna.

Sędziowie sygnalizują kary rzucając żółtą flagę w miejsce przewinienia. Gra toczy się dalej, dopóki drużyna faulowana nie straci piłki lub nie odda strzału. Wtedy rozlega się gwizdek. Winny truchta do boksu. Zaczyna się gra w przewadze (man-up).

Czym jest face-off i dlaczego wygrywa mecze?

Każda kwarta i każdy gol oznacza wznowienie gry na środku boiska. Nazywamy to face-off. Dwóch specjalistów klęka naprzeciwko siebie. Kładą kije płasko na trawie, równolegle do linii środkowej. Piłka leży między główkami ich kijów. Na gwizdek sędziego obaj wykonują gwałtowny ruch nadgarstkami, próbując zakleszczyć piłkę w swojej siatce i wyciągnąć ją do tyłu lub na skrzydło.

To walka przypominająca zapasy. Decyduje siła przedramion, szybkość reakcji i nisko osadzony środek ciężkości. Pomocnicy stojący na liniach bocznych ruszają do piłki dopiero w momencie, gdy sędzia krzyknie “Possession!” (Posiadanie). Face-off wygrywa mecze. Jeżeli masz w drużynie kogoś, kto wygrywa 70% wznowień, kontrolujesz tempo. Przeciwnik po strzeleniu wam gola od razu traci piłkę na środku i znów musi się bronić. Frustracja rośnie w błyskawicznym tempie.

Różnice w przepisach między męskim a żeńskim lacrosse

Wersja dla kobiet to zupełnie odrębna dyscyplina. Przepisy zakazują tam mocnego kontaktu fizycznego. Zawodniczki nie noszą kasków (z wyjątkiem bramkarki), a jedynie specjalne gogle ochronne i szczęki. Kije żeńskie mają dużo płytsze siatki. Utrzymanie w nich piłki podczas biegu wymaga perfekcyjnej techniki i ciągłego kołysania kijem (cradling). Kiedy mężczyzna dostaje piłkę, chowa ją głęboko w siatce i taranuje obronę. Kobieta musi polegać na zwinności i manewrowaniu.

Na boisku w żeńskim lacrosse przebywa 12 zawodniczek. Nie ma długich kijów w obronie. Zamiast brutalnej siły, gra opiera się na finezji, szybkości i taktycznym ustawianiu się w strefie rzutu (shooting space). Uważam osobiście, że wariant żeński jest znacznie trudniejszy technicznie do opanowania w pierwszych miesiącach treningów.

Zaczynasz grać. Łapiesz kij, stajesz na trawie i uświadamiasz sobie, że twoja słabsza ręka jest bezużyteczna. Lacrosse zmusza do grania oburącz. Jeżeli biegniesz lewą stroną boiska, musisz trzymać kij z lewej strony ciała, zasłaniając go przed obrońcą. Przełożenie rąk (switching hands) to pierwsza technika, którą musisz opanować w biegu. Inaczej obrońca z długim kijem odetnie cię od bramki jednym ruchem.

Zostaw teorię. Idź na lokalne boisko, poproś o kij i rzuć piłką w mur. Upadniesz na murawę wiele razy podczas pierwszych sparingów. Zrozumiesz ten sport dopiero w momencie, gdy dostaniesz mocne podanie w pełnym biegu i strzelisz w prawy górny róg bramki, tuż obok kasku bramkarza. Reszta to tylko przepisy spisane na papierze.

Często zadawane pytania (FAQ) dotyczące zasad lacrosse

• Czy lacrosse jest sportem kontaktowym?
  Tak, w męskiej odmianie field lacrosse oraz box lacrosse jest to pełnoprawny sport kontaktowy. Dozwolone są uderzenia ciałem (body check) oraz uderzenia kijem w rękawice i kij przeciwnika. Wymagany jest pełny sprzęt ochronny z kaskiem.
• Z czego zrobiona jest piłka do lacrosse?
  Piłka wykonana jest z litej, twardej gumy wulkanizowanej. Waży około 140-150 gramów i mierzy lekko ponad 6 centymetrów średnicy. Najczęściej występuje w kolorze białym, żółtym lub pomarańczowym.
• Ile osób gra w drużynie lacrosse?
  W męskiej odmianie na trawie na boisku przebywa po 10 zawodników z każdej drużyny (1 bramkarz, 3 obrońców, 3 pomocników, 3 atakujących). W żeńskiej gra się po 12 zawodniczek. W halowej odmianie (box lacrosse) gra się po 6 osób.
• Czy w Polsce są kluby lacrosse?
  Mamy w Polsce Polską Ligę Lacrosse. Działają kluby w największych miastach, takich jak Wrocław, Warszawa, Poznań, Kraków czy Katowice. Istnieją sekcje męskie, żeńskie oraz młodzieżowe.
• Ile kosztuje kij do lacrosse na początek?
  Podstawowy, kompletny kij dla początkującego gracza kosztuje od 250 do 400 złotych. Sprzęt profesjonalny, składany z osobnych trzonków kompozytowych i zaawansowanych główek, to wydatek rzędu 1000-1500 złotych.
• Co to jest crease w lacrosse?
  Crease to okrągłe pole bramkowe o promieniu około 3 metrów wyznaczone wokół bramki. Atakującym nie wolno na nie wkraczać ani dotykać linii. Chroni to bramkarza przed bezpośrednimi atakami fizycznymi podczas interwencji.

Bibliografia źródeł sportowych:

1. World Lacrosse – https://worldlacrosse.sport
2. USA Lacrosse – https://www.usalacrosse.com
3. Polska Federacja Lacrosse – https://lacrossepolska.com
4. Premier Lacrosse League – https://premierlacrosseleague.com
5. National Lacrosse League – https://www.nll.com